നിഴലിലെ പാരീസ് – യൂജിൻ അറ്റ്ജെറ്റ് എന്ന കാലത്തിൻ്റെ ശില്പി

പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ അവസാന ഘട്ടത്തിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ തുടക്കത്തിലും, യൂറോപ്പിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ നഗരങ്ങളിലൊന്നായ, പാരീസിൻ്റെ ആത്മാവിനെ തൻ്റെ ലെൻസിലൂടെ ഒപ്പിയെടുത്ത ഒരു ആദ്യകാല ഫ്രഞ്ച് ഫോട്ടോഗ്രാഫറാണ് യൂജിൻ അറ്റ്ജെറ്റ് (Eugène Atget, 1857–1927). അതിവേഗം അപ്രത്യക്ഷമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന നഗരഘടനയെ ഒരു നിശ്ശബ്ദ സാക്ഷിയെപ്പോലെ അദ്ദേഹം രേഖപ്പെടുത്തി.

1857 ഫെബ്രുവരി 12-ന് ഫ്രാൻസിലെ ലിബോർണിൽ ജനിച്ച അറ്റ്ജെറ്റ്, ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ അനാഥനായി. പാരീസിലെ നാടകരംഗത്ത് ഒരു തെരുവ് നടനായി ജീവിതം തുടങ്ങി. പിന്നീട്, 1880-കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഫോട്ടോഗ്രാഫിയെ ഒരു വാണിജ്യ മാധ്യമമായി സ്വീകരിച്ചു. ചിത്രകാരന്മാർ, ആർക്കിടെക്റ്റുകൾ, സ്റ്റേജ് ഡിസൈനർമാർ എന്നിവർക്ക് പഠനമാതൃകകൾ നൽകാനായിരുന്നു അദ്ദേഹം പ്രധാനമായും ഫോട്ടോയെടുത്തിരുന്നത്.

വിയൂക്‌സ് പാരീസിന്റെ നിധിശേഖരം

1898-ൽ ഒരു ലാർജ് ഫോർമാറ്റ് വ്യൂ ക്യാമറ ഉപയോഗിച്ച് അറ്റ്ജെറ്റ് പാരീസിൻ്റെ ഓരോ കോണുകളും വിശദമായി ചിത്രീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ദൗത്യം ലളിതമായിരുന്നു: ‘വിയൂക്സ് പാരീസ്’ (Vieux Paris – Old Paris) അഥവാ പഴയ പാരീസിലെ കാഴ്ചകളെ സംരക്ഷിക്കുക.

അറ്റ്ജെറ്റ് തൻ്റെ ദൗത്യത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു: “എൻ്റെ സ്വന്തം സൃഷ്ടികളും വ്യക്തിപരമായ മുൻകൈയും കൊണ്ട്, 20 വർഷത്തിലേറെയായി ഞാൻ വിയൂക്സ് പാരീസിലെ എല്ലാ പഴയ തെരുവുകളിൽ നിന്നും പഴയ ഹോട്ടലുകൾ, ചരിത്രപരമോ കൗതുകകരമോ ആയ വീടുകൾ, മനോഹരമായ വാതിലുകൾ, മനോഹരമായ മരപ്പണി, ഡോർ നോക്കറുകൾ, പഴയ ജലധാരകൾ എന്നിവ ദൃശ്യങ്ങളായി സ്വരൂപിച്ചു.”

വമ്പൻ നവീകരണ പദ്ധതികളുടെ ഭാഗമായി അറ്റ്ജെറ്റ് ഫോട്ടോയെടുത്ത പല മേഖലകളും അധികം വൈകാതെ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ചിത്രങ്ങൾ, നഷ്‌ടപ്പെട്ട ഒരു നഗരത്തിൻ്റെ അമൂല്യമായ പുരാവസ്തു രേഖകളായി മാറി.

വെളിച്ചത്തിലെ നിശ്ശബ്ദത: കാവ്യാത്മക ശൈലി

അറ്റ്ജെറ്റിൻ്റെ ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾ പലതും അതിരാവിലെ എടുത്തവയാണ്. ഈ ശൈലിക്ക് പിന്നിൽ കലാപരവും പ്രായോഗികവുമായ കാരണങ്ങളുണ്ട്:

• ഡിഫ്യൂസ്‌ഡ്‌ വെളിച്ചം: അതിരാവിലെയുള്ള മൃദലമായ, ‘ഡിഫ്യൂസ്‌ഡ്‌’ (Diffused) വെളിച്ചം അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ചിത്രങ്ങൾക്ക് ഒരു പരന്ന കാഴ്ചയും (Flat Vistas) ധ്യാനാത്മകമായ അന്തരീക്ഷവും നൽകി.
• ഒഴിവാക്കപ്പെട്ട മനുഷ്യർ: തിരക്കില്ലാത്ത സമയങ്ങളിൽ ചിത്രീകരിച്ചതിലൂടെ, നഗരത്തിലെ കെട്ടിടങ്ങൾക്കും തെരുവുകൾക്കും കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചു. ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട പൂന്തോട്ടങ്ങളിലോ ശൂന്യമായ മുറ്റങ്ങളിലോ ആയിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ക്യാമറ അധികവും പതിഞ്ഞത്. അപൂർവം ആളുകളെ മാത്രമേ അദ്ദേഹം ഫോട്ടോയെടുത്തിരുന്നുള്ളൂ.

അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ചിത്രങ്ങൾ, നഗരത്തിൻ്റെ ഒരു കേവല രേഖപ്പെടുത്തലിനപ്പുറം, സ്ഥലത്തെയും അന്തരീക്ഷത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഗൃഹാതുരതയുടെ ഒരു കാവ്യാത്മകമായ അനുഭവം നൽകുന്നു.

കലാകാരരുടെ അംഗീകാരം

അറ്റ്ജെറ്റിൻ്റെ ജീവിതകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന് അർഹിച്ച അംഗീകാരം ലഭിച്ചില്ലെങ്കിലും, മരണാനന്തരം അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾ നിരവധി ആധുനിക കലാകാരരുടെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. മാൻ റേ, ഹെൻറി മത്തീസ്, പാബ്ലോ പിക്കാസോ തുടങ്ങിയവർ ഈ കൂട്ടത്തിലുണ്ട്. സർറിയലിസ്റ്റ് ഫോട്ടോഗ്രാഫറായ മാൻ റേ (Man Ray) തൻ്റെ സർറിയലിസ്റ്റ് മാസികയായ ലാ റെവല്യൂഷൻ സർറിയലിസ്റ്റിൻ്റെ (La Révolution Surréaliste) കവറിനായി അറ്റ്ജെറ്റിൻ്റെ ഒരു ഫോട്ടോ ഉപയോഗിച്ചു. ഈ അംഗീകാരം, അറ്റ്ജെറ്റിൻ്റെ രചനകളുടെ ആധുനിക കലയിലെ സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ചു.

1927 ഓഗസ്റ്റ് 4-ന് പാരീസിൽ വെച്ച് അറ്റ്ജെറ്റ് അന്തരിച്ചു. ഇന്ന്, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഫോട്ടോകൾ ജെ. പോൾ ഗെറ്റി മ്യൂസിയം, മ്യൂസി ഡി ഓർസെ, മെട്രോപൊളിറ്റൻ മ്യൂസിയം ഓഫ് ആർട്ട് എന്നിവയുടെ ശേഖരങ്ങളിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു. യൂജിൻ അറ്റ്ജെറ്റ്, ഒരു വാണിജ്യ ഫോട്ടോഗ്രാഫറായി ജീവിതം ആരംഭിച്ചെങ്കിലും, ഒടുവിൽ നഷ്‌ടപ്പെട്ട ഒരു നഗരത്തിൻ്റെ വിഷ്വൽ കവിയായി അറിയപ്പെടുന്നു.

മുബാറക്ക് ആത്മത

​ലെൻസ് അധിഷ്ഠിത ദൃശ്യകലാകാരൻ, എഴുത്തുകാരൻ.

നിത്യജീവിതത്തിലെ ലളിതമായ കാഴ്ചകളെയും വസ്തുക്കളെയും കാലം, ഇടം, അസ്തിത്വം എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സവിശേഷമായ ദൃശ്യഭാഷയാണ് മുബാറക്കിന്റെ അടയാളം. കല സ്ഥാപനങ്ങളിലല്ല, ജീവിതത്തിന്റെ സ്വാഭാവികതയിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നതെന്ന് മുബാറക്ക് വിശ്വസിക്കുന്നു. ക്യാമറയെ കേവലം ഒരു ഉപകരണമായല്ല, മറിച്ച് ലോകത്തെ നിശ്ശബ്ദമായി കേൾക്കാനുള്ള ഒരു മാധ്യമമായാണ് ഇദ്ദേഹം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്.

ശ്രദ്ധേയമായ നിരവധി ഏകാംഗ, ഗ്രൂപ്പ് പ്രദർശനങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തു. കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമി സ്റ്റേറ്റ് അവാർഡ് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആത്മത ഫൗണ്ടേഷന്റെ ഫൗണ്ടറും കോഓർഡിനേറ്റിംഗ് ട്രസ്റ്റിയും ആണ്. ആർട്ട്നേച്ചർ (ArtNature) എന്ന കൂട്ടായ്മയുടെ ആർട്ടിസ്റ്റിക് ഡയറക്ടറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.