ഡോ. എ.എം. ശ്രീധരന്‍ ഭാഷകള്‍ക്കിടയില്‍ പാലം പണിത പണ്ഡിതന്‍

ഒരു ഭാഷയില്‍നിന്ന് മറ്റൊരു ഭാഷയിലേക്ക് വാക്കുകളെ മാറ്റിവയ്ക്കുന്നതു മാത്രമല്ല വിവര്‍ത്തനം. ഒരു ജനതയുടെ ഓര്‍മ്മകളും അനുഭവങ്ങളും വിശ്വാസങ്ങളും ജീവിതബോധവും മറ്റൊരു ജനതയ്ക്കു മുന്നില്‍ തുറന്നുവയ്ക്കുന്ന സാംസ്‌കാരിക ദൗത്യം കൂടിയാണത്. ഒരു ഭാഷയുടെ പദസമ്പത്ത് രേഖപ്പെടുത്തുന്നതും അതിന്റെ അര്‍ത്ഥലോകം അടുത്ത തലമുറകള്‍ക്കായി സൂക്ഷിക്കുന്നതും ഇതേ ദൗത്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഭാഷകള്‍ക്കും സാഹിത്യങ്ങള്‍ക്കും ജനപാരമ്പര്യങ്ങള്‍ക്കുമിടയില്‍ ഇത്തരം സാംസ്‌കാരിക സംവാദത്തിന്റെ വഴികള്‍ തുറന്നുകൊണ്ട് പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്ന ഗവേഷകനും വിവര്‍ത്തകനുമാണ് ഡോ. എ. എം. ശ്രീധരന്‍.

വിവര്‍ത്തനം, നിഘണ്ടുനിര്‍മാണം, നാടോടിവിജ്ഞാനം, താരതമ്യസാഹിത്യപഠനം, ഇന്ത്യന്‍ ജ്ഞാനപാരമ്പര്യത്തിന്റെ രേഖപ്പെടുത്തല്‍ തുടങ്ങിയ മേഖലകളില്‍ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അക്കാദമിക ജീവിതം. മലയാളം, തുളു, കന്നഡ, തമിഴ്, ബ്യാരി, ഹവ്യക തുടങ്ങിയ ഭാഷകളുടെ സാഹിത്യവും സംസ്‌കാരവും പരസ്പരം പരിചയപ്പെടുത്തുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ ഒരു ഭാഷയുടെ അതിരുകള്‍ക്കുള്ളില്‍ ഒതുങ്ങുന്നില്ല. സാഹിത്യകൃതികള്‍ക്കൊപ്പം വാമൊഴിപ്പാട്ടുകളും നാടോടിക്കഥകളും അനുഷ്ഠാനങ്ങളും പ്രാദേശികജ്ഞാനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്വേഷണങ്ങളുടെ ഭാഗമായി മാറുന്നു.

ഉദിനൂരില്‍നിന്ന് അക്കാദമിക ലോകത്തേക്ക്

1960-ല്‍ കാസര്‍കോട് ജില്ലയിലെ ഉദിനൂരിലാണ് ഡോ. എ. എം. ശ്രീധരന്‍ ജനിച്ചത്. കെ. എം. സുബ്രഹ്‌മണ്യനാണ് പിതാവ്. എ. എം. പാര്‍വതിയമ്മ മാതാവും. ഉദിനൂര്‍ യു. പി. സ്‌കൂള്‍, തൃക്കരിപ്പൂര്‍ ഗവണ്‍മെന്റ് ഹൈസ്‌കൂള്‍, പയ്യന്നൂര്‍ കോളേജ് എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു വിദ്യാഭ്യാസം. പിന്നീട് കോഴിക്കോട് സര്‍വകലാശാലയില്‍നിന്ന് നാടോടിവിജ്ഞാനത്തില്‍ ഡോക്ടറേറ്റ് നേടി. ജനജീവിതത്തിന്റെ അനുഭവങ്ങളും വാമൊഴിപാരമ്പര്യങ്ങളും സംസ്‌കാരത്തിന്റെ ആഴങ്ങളും പഠനവിഷയമാക്കുന്ന നാടോടിവിജ്ഞാനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പില്‍ക്കാല പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്ക് അനുയോജ്യമായ അടിത്തറയായി.

കാഞ്ഞങ്ങാട് നെഹ്‌റു കോളേജില്‍ ദീര്‍ഘകാലം അധ്യാപകനായി പ്രവര്‍ത്തിച്ച അദ്ദേഹം അധ്യാപനത്തോടൊപ്പം ഗവേഷണത്തിലും സാഹിത്യപഠനത്തിലും സജീവമായി. 2006 മുതല്‍ കണ്ണൂര്‍ സര്‍വകലാശാലയുടെ മലയാളവിഭാഗം മേധാവിയായി പ്രവര്‍ത്തിച്ചു. 2009 മുതല്‍ നീലേശ്വരത്തെ ഡോ. പി. കെ. രാജന്‍ സ്മാരക കാമ്പസിന്റെ ഡയറക്ടറായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. തുടര്‍ന്ന് വിദൂരവിദ്യാഭ്യാസ വിഭാഗം ഡയറക്ടര്‍, അക്കാദമിക് സ്റ്റാഫ് കോളേജ് ഡയറക്ടര്‍ എന്നീ ചുമതലകളും വഹിച്ചു. ഭാഷാ-സാഹിത്യവിഭാഗം ഡീനായും പ്രവര്‍ത്തിച്ച അദ്ദേഹം 2021-ല്‍ വിരമിച്ചു. എന്നാല്‍ അക്കാദമിക ജീവിതത്തില്‍നിന്നുള്ള വിരമിക്കല്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്വേഷണങ്ങള്‍ക്ക് വിരാമമായില്ല. കണ്ണൂര്‍ സര്‍വകലാശാലയുടെ ബഹുഭാഷാ കേന്ദ്രത്തിന്റെ ഡയറക്ടറായി അദ്ദേഹം തുടര്‍ന്നും പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു.

അധ്യാപനവും ഭരണപരമായ ഉത്തരവാദിത്വങ്ങളും നിര്‍വഹിക്കുമ്പോഴും ഗവേഷണവും എഴുത്തും വിവര്‍ത്തനവും അദ്ദേഹം കൈവിട്ടില്ല. സര്‍വകലാശാലയുടെ അക്കാദമിക ചട്ടക്കൂടിനുള്ളില്‍ ഒതുങ്ങാതെ ഭാഷകളുടെയും സംസ്‌കാരങ്ങളുടെയും അതിര്‍ത്തികളിലേക്ക് അന്വേഷണം വ്യാപിപ്പിച്ചു. കേരള ഫോക്ലോര്‍ അക്കാദമിയുടെ നിര്‍വാഹകസമിതി അംഗമായും കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി, കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി എന്നിവയുടെ ജനറല്‍ കൗണ്‍സില്‍ അംഗമായും പ്രവര്‍ത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ദക്ഷിണേന്ത്യന്‍ ഭാഷകളെയും ജനപാരമ്പര്യങ്ങളെയും അടുത്തറിയുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുഭവസമ്പത്ത് ഈ മേഖലകളിലെ അക്കാദമിക പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്കും പ്രയോജനപ്പെട്ടു.

തുളു സാഹിത്യത്തെ മലയാളത്തിന്റെ വായനാലോകത്തേക്ക്

ഡോ. ശ്രീധരന്റെ വിവര്‍ത്തനപ്രവര്‍ത്തനങ്ങളില്‍ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഇടം തുളു സാഹിത്യത്തിനാണ്. മലയാളവുമായി ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായും സാംസ്‌കാരികമായും അടുത്തുനില്‍ക്കുന്ന തുളുഭാഷയുടെ സാഹിത്യലോകം മലയാളത്തിലെ വായനക്കാര്‍ക്ക് വേണ്ടത്ര പരിചിതമായിരുന്നില്ല. ആ അകലം കുറയ്ക്കുന്നതിനുള്ള ശ്രമമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിവര്‍ത്തനങ്ങളില്‍ തെളിഞ്ഞുകാണുന്നത്.
തുളുവിലെ ആദ്യനോവലായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന എസ്. യു. പണിയാഡിയുടെ 1923-ല്‍ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ‘സതികമല’ മലയാളത്തിലേക്ക് വിവര്‍ത്തനം ചെയ്തതിലൂടെ തുളു നോവല്‍സാഹിത്യത്തിന്റെ ആദ്യകാല ചരിത്രത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹം മലയാളവായനക്കാരെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി. ഒരു ഭാഷയുടെ സാഹിത്യചരിത്രത്തിലെ നിര്‍ണായകമായ കൃതി മറ്റൊരു ഭാഷയില്‍ ലഭ്യമാകുമ്പോള്‍ അതിന്റെ വായനക്കാര്‍ മാത്രമല്ല വര്‍ധിക്കുന്നത്; ആ ഭാഷയുടെ സാമൂഹികാനുഭവങ്ങളും ചരിത്രപരമായ മാറ്റങ്ങളും പുതിയൊരു വായനാസമൂഹത്തിന്റെ ബോധത്തിലേക്കും കടന്നുവരുന്നു.

ഡികെ ചൗട്ടയുടെ ചരിത്രനോവലായ ‘മിത്തബൈല്‍ യമുനക്ക’യുടെ മലയാളവിവര്‍ത്തനവും ഈ ദൗത്യത്തിന്റെ തുടര്‍ച്ചയാണ്. ചരിത്രവും പ്രാദേശികജീവിതവും സാമൂഹികസ്മൃതിയും ഇഴചേരുന്ന കൃതിയിലൂടെ തുളുനാടിന്റെ ജീവിതപരിസരങ്ങളിലേക്ക് മലയാളവായനക്കാര്‍ക്ക് പ്രവേശനം ലഭിക്കുന്നു. വ്യത്യസ്തമായൊരു ഭാഷയുടെ അനുഭവലോകം പരിചിതമായ ഭാഷയില്‍ വായിക്കുമ്പോള്‍ അപരിചിതമായ ജീവിതങ്ങള്‍ പോലും മനുഷ്യാനുഭവത്തിന്റെ പൊതുഭൂമിയില്‍ എത്തിച്ചേരുന്നു.

തുളു ചെറുകഥയുടെ ചരിത്രം മലയാളത്തില്‍ രേഖപ്പെടുത്തുന്ന തരത്തിലുള്ള വലിയൊരു സംരംഭമാണ് കഥാകദികെ. 1932 മുതല്‍ 2020 വരെയുള്ള കാലയളവില്‍ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട അമ്പത് തുളു ചെറുകഥകള്‍ തിരഞ്ഞെടുത്ത് വിവര്‍ത്തനം ചെയ്താണ് ഈ സമാഹാരം തയ്യാറാക്കിയത്. ഏകദേശം ഒമ്പത് പതിറ്റാണ്ടുകളിലായി തുളു ചെറുകഥയിലുണ്ടായ ആഖ്യാനപരവും ആശയപരവും സാമൂഹികവുമായ മാറ്റങ്ങളെ അടുത്തറിയാന്‍ ഈ കൃതി അവസരമൊരുക്കുന്നു. വ്യക്തികളുടെ ജീവിതവും സമൂഹത്തിന്റെ സംഘര്‍ഷങ്ങളും കാലത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങളും ചെറുകഥകളിലൂടെ എങ്ങനെ ആവിഷ്‌കരിക്കപ്പെടുന്നു എന്നറിയാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മലയാളവായനക്കാര്‍ക്ക് ഇത് ഒരു സാഹിത്യസമാഹാരം മാത്രമല്ല, തുളു സമൂഹത്തിന്റെ ആധുനിക അനുഭവചരിത്രത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനവാതില്‍ കൂടിയാണ്. ഈ വിവര്‍ത്തനസംരംഭത്തിന് കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ വിവര്‍ത്തനപുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചു.

വാമൊഴിയുടെ ഓര്‍മ്മകള്‍

ലിഖിതസാഹിത്യത്തോടൊപ്പം വാമൊഴിപാരമ്പര്യത്തെയും ഗൗരവത്തോടെ സമീപിക്കുന്നു എന്നതാണ് ഡോ. ശ്രീധരന്റെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളുടെ മറ്റൊരു സവിശേഷത. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രം പുസ്തകങ്ങളില്‍ മാത്രം സൂക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല. പാട്ടുകളിലും കഥകളിലും അനുഷ്ഠാനങ്ങളിലും തലമുറകള്‍ കൈമാറുന്ന വിശ്വാസങ്ങളിലും അതിന്റെ ഓര്‍മ്മകള്‍ ജീവിക്കുന്നു. അവയെ ശേഖരിക്കുകയും വിവര്‍ത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നത് സാഹിത്യപ്രവര്‍ത്തനം മാത്രമല്ല, സാംസ്‌കാരികസ്മൃതിയുടെ സംരക്ഷണം കൂടിയാണ്.
തുളു നാടോടിക്കവിതകളുടെ സമാഹാരമായ ദൂജികെമ്മരെ ഈ നിലയില്‍ ശ്രദ്ധേയമാണ്. തുളുനാടിന്റെ പ്രകൃതിബോധം, അധ്വാനം, സ്‌നേഹം, വിശ്വാസം, ആചാരങ്ങള്‍, ജനജീവിതം എന്നിവയുടെ പല അടരുകളും ഈ കവിതകളില്‍ തെളിയുന്നു. ഔപചാരിക സാഹിത്യത്തിന്റെ പരിധികള്‍ക്കു പുറത്തു വളര്‍ന്ന ഇത്തരം കവിതകള്‍ ഒരു ജനതയുടെ ഹൃദയത്തോട് ചേര്‍ന്നുനില്‍ക്കുന്ന ജീവിതരേഖകളാണ്. അവ മലയാളത്തിലേക്ക് വിവര്‍ത്തനം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ തുളു വാമൊഴിയുടെ സ്വാഭാവികമായ കാവ്യഭംഗിയും അനുഭവസമ്പത്തും മറ്റൊരു ഭാഷയുടെ വായനാനുഭവത്തിന്റെ ഭാഗമാകുന്നു.

അമ്പത് തുളു നാടോടിക്കഥകളുടെ വിവര്‍ത്തനവും ഈ പ്രവര്‍ത്തനമേഖലയിലെ പ്രധാന സംഭാവനയാണ്. വാമൊഴിയായി തലമുറകളിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച കഥകള്‍ ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ഭാവനയെയും ജീവിതബോധത്തെയും ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണകളെയും ഉള്‍ക്കൊള്ളുന്നു. അവയില്‍ ജനകീയവിജ്ഞാനവും സാമൂഹികസ്മൃതിയും വിശ്വാസങ്ങളും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

തുളു യക്ഷഗാനപാരമ്പര്യത്തിലെ ഏഴ് ആട്ടക്കഥകള്‍ ഇംഗ്ലീഷിലേക്ക് വിവര്‍ത്തനം ചെയ്തതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളുടെ മറ്റൊരു തലമാണ്. തുളു യക്ഷഗാനം കഥ, സംഗീതം, അഭിനയം, അനുഷ്ഠാനം എന്നിവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രകടനപാരമ്പര്യമാണ്. അതിലെ ആട്ടക്കഥകളെ ഇംഗ്ലീഷിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നത് തുളുനാടിന്റെ കലാപാരമ്പര്യത്തെ ഭാഷാപരമായ അതിരുകള്‍ക്കപ്പുറം പരിചയപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമമാണ്. ഈ വിവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിനായി തയ്യാറായിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.

ആധുനിക തുളു കവിതയെയും അദ്ദേഹം വിശാലമായ വായനാലോകവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു. നൂറ്റിമൂന്ന് ആധുനിക തുളു കവിതകള്‍ ഇംഗ്ലീഷിലേക്ക് വിവര്‍ത്തനം ചെയ്തു. ബെംഗളൂരുവിലെ അലയന്‍സ് സര്‍വകലാശാലയുടെ Centre of Excellence in Indian Knowledge Systems ഈ സമാഹാരം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഇതിലൂടെ തുളു കവിതയുടെ ആധുനിക ഭാവുകത്വവും അനുഭവവൈവിധ്യവും തുളു-മലയാള ഭാഷാപരിധികള്‍ക്കപ്പുറം ഇംഗ്ലീഷ് വായനക്കാര്‍ക്കു മുന്നിലെത്തി.

കന്നഡയുടെ മഹാകാവ്യലോകം

കന്നഡ സാഹിത്യത്തിലെ മഹത്തായ ആധുനിക കാവ്യസൃഷ്ടികളിലൊന്നായ രാഷ്ട്രകവി കുവെമ്പുവിന്റെ ശ്രീരാമായണ ദര്‍ശനം മലയാളത്തിലേക്ക് വിവര്‍ത്തനം ചെയ്തത് ഡോ. ശ്രീധരന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ സംഭാവനകളിലൊന്നാണ്. രാമായണകഥയെ ആധുനിക കാവ്യഭാവനയിലൂടെയും ദാര്‍ശനികമായ അന്വേഷണങ്ങളിലൂടെയും പുനര്‍വായിക്കുന്ന ഈ മഹാകാവ്യം ഇന്ത്യന്‍ സാഹിത്യത്തിലെ വലിയൊരു സൃഷ്ടിലോകത്തെയാണ് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്.

ഇത്തരം കൃതികളുടെ വിവര്‍ത്തനം ഭാഷാപരമായ കൈമാറ്റത്തില്‍ അവസാനിക്കുന്നില്ല. ഒരു ഭാഷയില്‍ രൂപംകൊണ്ട കാവ്യാനുഭവവും ചിന്താപാരമ്പര്യവും മറ്റൊരു ഭാഷയുടെ ഭാവുകത്വവുമായി സംവദിക്കാനുള്ള അവസരമാണ് അത്. കന്നഡയുടെ മഹാകാവ്യപാരമ്പര്യത്തെ മലയാളത്തിലേക്ക് അടുപ്പിക്കുന്ന ഈ ശ്രമം ദക്ഷിണേന്ത്യന്‍ ഭാഷകള്‍ തമ്മിലുള്ള സാഹിത്യബന്ധത്തിന് വിലപ്പെട്ട സംഭാവനയാണ്.

തമിഴിന്റെ ക്ലാസിക്കല്‍ പാരമ്പര്യവും ഭക്തിസാഹിത്യവും

തമിഴിന്റെ പ്രാചീന സാഹിത്യപാരമ്പര്യത്തെയും മലയാളവായനാലോകവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതില്‍ ഡോ. ശ്രീധരന്‍ ശ്രദ്ധേയമായ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. തമിഴിലെ മഹാകാവ്യമായ മണിമേഖലൈ മലയാളത്തിലേക്ക് വിവര്‍ത്തനം ചെയ്തു. ചെന്നൈയിലെ സെന്‍ട്രല്‍ ഇന്‍സ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ക്ലാസിക്കല്‍ തമിഴിന്റെ ധനസഹായത്തോടെ നിര്‍വഹിച്ച ഈ പദ്ധതി ക്ലാസിക്കല്‍ തമിഴ് സാഹിത്യത്തെ മലയാളത്തില്‍ സമഗ്രമായി പരിചയപ്പെടുത്തുന്ന ശ്രമമെന്ന നിലയില്‍ പ്രാധാന്യമര്‍ഹിക്കുന്നു.

തമിഴ്‌നാട്ടിലെ രാമര്‍കോവിലുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഗ്രന്ഥവും ഇതേ സ്ഥാപനത്തിനുവേണ്ടി അദ്ദേഹം മലയാളത്തിലേക്ക് വിവര്‍ത്തനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. സാഹിത്യകൃതികള്‍ക്കപ്പുറം ക്ഷേത്രപാരമ്പര്യങ്ങളും മതവിശ്വാസങ്ങളും അവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സാംസ്‌കാരികചരിത്രവും ഭാഷാന്തരത്തിന്റെ പരിധിയില്‍ കൊണ്ടുവരുന്ന പ്രവര്‍ത്തനമാണിത്.

തമിഴ് ശൈവഭക്തിസാഹിത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനഗ്രന്ഥസമുച്ചയമായ പന്നിരു തിരുമുറൈ മലയാളത്തിലേക്ക് വിവര്‍ത്തനം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ബൃഹത്തായ പദ്ധതിയും പുരോഗമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. സെന്‍ട്രല്‍ ഇന്‍സ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ക്ലാസിക്കല്‍ തമിഴിന്റെ ധനസഹായത്തോടെ നടപ്പാക്കുന്ന ഈ സംരംഭം പൂര്‍ത്തിയാകുന്നതോടെ തമിഴ് ശൈവഭക്തിപാരമ്പര്യത്തിന്റെ കാവ്യാത്മകതയും ദാര്‍ശനികതയും ക്ഷേത്രസംസ്‌കാരവും മലയാളവായനക്കാര്‍ക്ക് കൂടുതല്‍ അടുത്തറിയാന്‍ കഴിയും.

നിഘണ്ടുനിര്‍മാണം: വാക്കുകളില്‍നിന്ന് സംസ്‌കാരത്തിലേക്ക്

വിവര്‍ത്തനത്തിലൂടെ ഭാഷകളെ തമ്മില്‍ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഡോ. ശ്രീധരന്‍, നിഘണ്ടുനിര്‍മാണത്തിലൂടെ അവയുടെ പദസമ്പത്തും അര്‍ത്ഥലോകവും രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ഭാഷകള്‍ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം തിരിച്ചറിയുന്നതിനും പ്രാദേശിക ഭാഷകളുടെ സവിശേഷതകള്‍ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും നിഘണ്ടുക്കള്‍ക്കുള്ള പ്രാധാന്യം അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിയുന്നു.

തുളു-മലയാളം നിഘണ്ടു തുളുവിന്റെയും മലയാളത്തിന്റെയും ഭാഷാപരവും സാംസ്‌കാരികവുമായ ബന്ധങ്ങള്‍ രേഖപ്പെടുത്തുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട കൃതിയാണ്. ഒരു ഭാഷയിലെ വാക്കിന് മറ്റൊരു ഭാഷയില്‍ അര്‍ത്ഥം നല്‍കുന്നതില്‍ മാത്രമല്ല നിഘണ്ടുവിന്റെ പ്രയോജനം. ആ വാക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്ന സമൂഹത്തിന്റെ ജീവിതസാഹചര്യങ്ങളും വിശ്വാസങ്ങളും അനുഭവങ്ങളും മനസ്സിലാക്കാനും അത് സഹായിക്കുന്നു. ഈ അര്‍ത്ഥത്തില്‍ നിഘണ്ടു രണ്ടു ഭാഷകള്‍ക്കിടയിലെ ആശയവിനിമയത്തിനുള്ള ഉപകരണം മാത്രമല്ല, രണ്ടു സംസ്‌കാരങ്ങളെ പരസ്പരം അടുത്തറിയാനുള്ള വഴികൂടിയാണ്.

ബ്യാരി-മലയാളം നിഘണ്ടു ബ്യാരി ഭാഷയുടെ പദസമ്പത്ത് രേഖപ്പെടുത്തുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന സംഭാവനയാണ്. പ്രാദേശികമായ ഭാഷാസവിശേഷതകള്‍ക്കും പരിമിതമായ ലിഖിതരേഖകളുള്ള ഭാഷകള്‍ക്കും ഇത്തരം നിഘണ്ടുക്കള്‍ വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഭാഷയുടെ വാക്കുകള്‍ രേഖപ്പെടുത്തിവയ്ക്കുന്നത് അതിന്റെ ഇന്നത്തെ ഉപയോഗത്തെ സഹായിക്കുന്നതിനൊപ്പം ഭാവിയിലെ ഗവേഷണങ്ങള്‍ക്കും ഭാഷാപഠനത്തിനും അടിത്തറയൊരുക്കുന്നു.

ഹവ്യക കന്നഡയെ ആധാരമാക്കി തയ്യാറാക്കുന്ന സപ്തഭാഷാ നിഘണ്ടു അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിഘണ്ടുനിര്‍മാണപ്രവര്‍ത്തനങ്ങളിലെ വിപുലമായ പദ്ധതിയാണ്. ഏകദേശം ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ് പേജുകളുള്ള ഈ നിഘണ്ടുവിന്റെ പ്രൂഫ് പരിശോധനയാണ് ഇപ്പോള്‍ നടക്കുന്നത്. വ്യത്യസ്ത ഭാഷകളിലെ പദസമാനതകളും അര്‍ത്ഥവ്യത്യാസങ്ങളും കണ്ടെത്തുകയും ഭാഷാസമൂഹങ്ങള്‍ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങള്‍ രേഖപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ പദ്ധതി താരതമ്യ നിഘണ്ടുവിജ്ഞാനത്തിന്റെ മേഖലയിലും പ്രാധാന്യമര്‍ഹിക്കുന്നു.

വാക്കുകള്‍ കാലത്തിന്റെ സാക്ഷികളാണ്. അവയില്‍ പഴയ തൊഴില്‍രീതികളും പ്രകൃതിയുമായുള്ള ബന്ധങ്ങളും സാമൂഹികഘടനകളും ജീവിതശീലങ്ങളും അടിഞ്ഞുകൂടിയിരിക്കുന്നു. ചില വാക്കുകള്‍ ഒരു ഭാഷയില്‍ നിലനില്‍ക്കുമ്പോള്‍ മറ്റൊരു ഭാഷയില്‍ മാഞ്ഞുപോയിട്ടുണ്ടാകാം. ചില അര്‍ത്ഥങ്ങള്‍ ഒരു പ്രദേശത്ത് സംരക്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോള്‍ മറ്റൊരിടത്ത് അവയ്ക്ക് മാറ്റം സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടാകാം. ഇത്തരം ഭാഷാപരമായ ബന്ധങ്ങളെ കണ്ടെത്തുന്ന നിഘണ്ടുനിര്‍മാണം ഭാഷയുടെ ചരിത്രത്തിലേക്കും സംസ്‌കാരത്തിന്റെ ഓര്‍മ്മകളിലേക്കും തുറക്കുന്ന അന്വേഷണമാണ്. ഡോ. ശ്രീധരന്റെ നിഘണ്ടുപ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ ഈ വിശാലമായ സാധ്യതകളിലേക്കാണ് വിരല്‍ചൂണ്ടുന്നത്.

ഇന്ത്യന്‍ ജ്ഞാനപാരമ്പര്യത്തിന്റെ രേഖപ്പെടുത്തല്‍

വിവര്‍ത്തനത്തിനും നിഘണ്ടുനിര്‍മാണത്തിനുമൊപ്പം ഇന്ത്യന്‍ തദ്ദേശീയജ്ഞാനപാരമ്പര്യങ്ങളെ രേഖപ്പെടുത്തുന്ന ഗ്രന്ഥരചനയിലും ഡോ. ശ്രീധരന്‍ ശ്രദ്ധ ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്. തുളുനാടിന്റെ പ്രധാന അനുഷ്ഠാനപാരമ്പര്യമായ ഭൂതാരാധനയെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗ്രന്ഥം ബെംഗളൂരുവിലെ അലയന്‍സ് സര്‍വകലാശാലയുടെ Centre of Excellence in Indian Knowledge Systems പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഭൂതാരാധന തുളുനാടിന്റെ മതപരമായ വിശ്വാസങ്ങളുടെ ഭാഗം മാത്രമല്ല. അവിടത്തെ സാമൂഹികജീവിതം, പ്രാദേശിക ചരിത്രം, വാമൊഴി, കലാപ്രകടനങ്ങള്‍, അനുഷ്ഠാനങ്ങള്‍ എന്നിവയുമായി ചേര്‍ന്നുനില്‍ക്കുന്ന സാംസ്‌കാരിക പാരമ്പര്യം കൂടിയാണ്. അതിനെ പഠനവിധേയമാക്കുന്നതിലൂടെ ഒരു ജനതയുടെ ലോകവീക്ഷണത്തെയും സാമൂഹികസ്മൃതിയെയും മനസ്സിലാക്കാനുള്ള വഴികള്‍ തുറക്കുന്നു.

പുരാതന ഇന്ത്യയിലെ ജലപരിപാലന സംവിധാനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗ്രന്ഥവും ഇതേ ജ്ഞാനാന്വേഷണത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ജലസംരക്ഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരമ്പരാഗത അറിവുകളും തദ്ദേശീയ സാങ്കേതികവിദ്യകളും പരിസ്ഥിതിയോടുള്ള മനുഷ്യന്റെ ഉത്തരവാദിത്വവും ഈ വിഷയത്തിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട വശങ്ങളാണ്. ആധുനിക വികസനചര്‍ച്ചകളില്‍ പലപ്പോഴും പിന്നിലായിപ്പോകുന്ന പ്രാദേശികവിജ്ഞാനത്തെ തിരിച്ചറിയുകയും അതിന്റെ പ്രസക്തി പരിശോധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെ പാരമ്പര്യവും സമകാലികതയും തമ്മിലുള്ള സംവാദത്തിന് ഈ പഠനം അവസരമൊരുക്കുന്നു.

എഴുത്തും വിമര്‍ശനവും

വിവര്‍ത്തകനും നിഘണ്ടുകര്‍ത്താവും ഗവേഷകനും എന്ന നിലയ്ക്കപ്പുറം വിവിധ വിഷയങ്ങളില്‍ ഗ്രന്ഥരചനയും പത്രികാസംബന്ധമായ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളും നടത്തിയ എഴുത്തുകാരന്‍ കൂടിയാണ് ഡോ. ശ്രീധരന്‍. ഭാഷ, സംസ്‌കാരം, നാടോടിവിജ്ഞാനം, സാഹിത്യവിമര്‍ശനം, മാധ്യമം, സാമൂഹികചരിത്രം, ദൃശ്യകല തുടങ്ങിയ മേഖലകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങള്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ എഴുത്തില്‍ കടന്നുവരുന്നു.

മുഖായര്‍: വംശീയത, സംസ്‌കാരം, അതിജീവനം, ഫോക്ലോര്‍: സമീപനങ്ങളും സാധ്യതകളും, വരിയുടയ്ക്കപ്പെട്ട ജന്മങ്ങള്‍, മൗലികതയും നിരാകരണവും, വാക്കിന്റെ രാഷ്ട്രീയം, ആഖ്യാനം, കാലം, കഥ, ഇലയും ഉയിരും, തുളു: പാരമ്പര്യവും വീണ്ടെടുപ്പും തുടങ്ങിയ കൃതികള്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈവിധ്യമാര്‍ന്ന പഠനതാല്‍പര്യങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

സാഹിത്യത്തെ അതിന്റെ ഭാഷാപരമായ സൗന്ദര്യത്തില്‍ മാത്രം ഒതുക്കാതെ, അതിനു പിന്നിലുള്ള സമൂഹത്തെയും സംസ്‌കാരത്തെയും ചരിത്രത്തെയും തിരിച്ചറിയാനുള്ള ശ്രമം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളിലുടനീളം കാണാം.

വിവര്‍ത്തനങ്ങളും സംസ്‌കാരവും, തൊല്‍ക്കാപ്പിയവും മലയാളവ്യാകരണവും, താരതമ്യസാഹിത്യപഠനങ്ങള്‍, ഊരുകാക്കുന്ന പെണ്‍പൊലികള്‍, പുറമ്പോക്കിന്റെ പോര്‍മുഖങ്ങള്‍, തിന്മയുടെ ഇതിഹാസം അഥവാ ഇട്ടിക്കോരയുടെ പ്രതിയാത്രകള്‍, ദൃശ്യകല: അരങ്ങും പാഠവും, വടയമ്പൂര്‍: സമൂഹം, ചരിത്രം, സംസ്‌കാരം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിലുള്ള കൃതികളും സമാഹരണങ്ങളും എഡിറ്റോറിയല്‍ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബൗദ്ധികതാല്‍പര്യങ്ങളുടെ വ്യാപ്തി വ്യക്തമാക്കുന്നു. Multitude, Higher Education, Redefining Academia, എഴുത്തടയാളങ്ങള്‍, സി. വി. ബാലകൃഷ്ണന്‍: എഴുത്തിന്റെ ദിശകള്‍ തുടങ്ങിയ കൃതികളുടെ എഡിറ്റോറിയല്‍ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളിലും അദ്ദേഹം പങ്കാളിയായിട്ടുണ്ട്.

പുരസ്‌കാരങ്ങളും അംഗീകാരങ്ങളും

വിവര്‍ത്തനം, നാടോടിവിജ്ഞാനം, ഭാഷാപഠനം, സാഹിത്യഗവേഷണം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്ക് ഡോ. ശ്രീധരന് വിവിധ പുരസ്‌കാരങ്ങളും അംഗീകാരങ്ങളും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ വിവര്‍ത്തനപുരസ്‌കാരവും ഫോക്ലോര്‍ അക്കാദമി അവാര്‍ഡും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്ക് ലഭിച്ച പ്രധാന അംഗീകാരങ്ങളില്‍പ്പെടുന്നു. എം. കെ. കെ. നായര്‍ അവാര്‍ഡ്, കര്‍ണാടക ബ്യാരി സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്‌കാരം, കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ ഐ. സി. ചാക്കോ എന്‍ഡോവ്‌മെന്റ് അവാര്‍ഡ്, ജസ്റ്റിസ് വി. ആര്‍. കൃഷ്ണയ്യര്‍ പുരസ്‌കാരം, വെങ്കിടരാമന്‍ ദ്രാവിഡ ഭാഷാശാസ്ത്ര പുരസ്‌കാരം, മലയാളം റിസര്‍ച്ച് ഫൗണ്ടേഷന്റെ വൈജ്ഞാനിക സാഹിത്യപുരസ്‌കാരം, ടി. കെ. കെ. നായര്‍ ഫൗണ്ടേഷന്‍ പുരസ്‌കാരം എന്നിവയും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ച അംഗീകാരങ്ങളാണ്.

ഭാഷകള്‍ക്കിടയില്‍ തുറന്നുവെച്ച വഴികള്‍

ഡോ. എ. എം. ശ്രീധരന്റെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളെ ഒരൊറ്റ മേഖലയുടെ പേരില്‍ നിര്‍വചിക്കുക എളുപ്പമല്ല. അദ്ദേഹം വിവര്‍ത്തകനാണ്; എന്നാല്‍ സാഹിത്യകൃതികള്‍ മാത്രം വിവര്‍ത്തനം ചെയ്യുന്ന വിവര്‍ത്തകനല്ല. നിഘണ്ടുകര്‍ത്താവാണ്; എന്നാല്‍ വാക്കുകളുടെ അര്‍ത്ഥം രേഖപ്പെടുത്തുന്നതില്‍ മാത്രം താല്‍പര്യമുള്ള നിഘണ്ടുകര്‍ത്താവുമല്ല. നാടോടിവിജ്ഞാന ഗവേഷകനാണ്; എന്നാല്‍ വാമൊഴിപാരമ്പര്യങ്ങളെ കഴിഞ്ഞകാലത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളായി മാത്രം കാണുന്ന ഗവേഷകനല്ല. ഈ മേഖലകളെല്ലാം പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വിശാലമായ സാംസ്‌കാരികദര്‍ശനമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളുടെ അടിത്തറ.

തുളുവിലെ നോവലുകളും ചെറുകഥകളും കവിതകളും നാടോടിക്കഥകളും മലയാളത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുമ്പോള്‍ അദ്ദേഹം ഒരു ഭാഷയുടെ സാഹിത്യസമ്പത്ത് മറ്റൊരു ഭാഷയ്ക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു. കന്നഡയിലെ മഹാകാവ്യവും തമിഴിലെ ക്ലാസിക്കല്‍ കാവ്യങ്ങളും ഭക്തിസാഹിത്യവും വിവര്‍ത്തനം ചെയ്യുമ്പോള്‍ വ്യത്യസ്തമായ സാഹിത്യ-ദാര്‍ശനിക പാരമ്പര്യങ്ങള്‍ തമ്മില്‍ സംവാദത്തിനുള്ള ഇടം തുറക്കുന്നു. തുളു യക്ഷഗാനത്തിന്റെ ആട്ടക്കഥകളും ആധുനിക തുളു കവിതകളും ഇംഗ്ലീഷിലേക്ക് എത്തിക്കുമ്പോള്‍ ഈ സംവാദത്തെ കൂടുതല്‍ വിശാലമായ വായനാലോകങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു. നിഘണ്ടുനിര്‍മാണത്തിലൂടെ ഭാഷകളുടെ പദസമ്പത്ത് രേഖപ്പെടുത്തുമ്പോള്‍ വാക്കുകളില്‍ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ചരിത്രവും സംസ്‌കാരവും സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ശ്രമം നടത്തുന്നു.

ഭാഷകള്‍ മനുഷ്യരെ വേര്‍തിരിക്കുന്ന അതിരുകളല്ല, പരസ്പരം അറിയാനുള്ള വഴികളാണെന്ന ബോധമാണ് ഈ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളിലൂടെ തെളിഞ്ഞുവരുന്നത്. ഓരോ ഭാഷയും ഒരു ജനതയുടെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രത്യേകമായ അറിവ് സൂക്ഷിക്കുന്നു. ഒരു ഭാഷയിലെ പാട്ട് മറ്റൊരു ഭാഷയില്‍ എത്തുമ്പോള്‍ അതിനൊപ്പം ഒരു ജനതയുടെ അധ്വാനവും സ്‌നേഹവും വേദനയും വിശ്വാസവും സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഒരു നാടോടിക്കഥ വിവര്‍ത്തനം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോള്‍ അതിന്റെ കഥാതന്തുവിനൊപ്പം തലമുറകള്‍ കൈമാറിയ ഭാവനയും അനുഭവവും പുതിയ വായനക്കാരിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഒരു നിഘണ്ടു തയ്യാറാക്കുമ്പോള്‍ വാക്കുകള്‍ക്കൊപ്പം അവയുടെ പിന്നിലുള്ള ലോകവും രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നു.

ഇന്ത്യയുടെ ബഹുഭാഷാത്മകതയെ ഒരു സാംസ്‌കാരിക യാഥാര്‍ഥ്യമായി തിരിച്ചറിയുകയും അതിനെ പഠനത്തിലൂടെയും വിവര്‍ത്തനത്തിലൂടെയും പ്രാവര്‍ത്തികമാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ദീര്‍ഘകാല പരിശ്രമമാണ് ഡോ. എ. എം. ശ്രീധരന്റേത്. ചെറുഭാഷകളുടെ സാഹിത്യവും വാമൊഴിപൈതൃകവും വിശാലമായ ഭാഷാലോകങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ അദ്ദേഹം അവയ്ക്ക് പുതിയ വായനക്കാരെ കണ്ടെത്തുന്നു. അതോടൊപ്പം അവയുടെ തനിമയും ചരിത്രവും രേഖപ്പെടുത്തിവയ്ക്കാനുള്ള ശ്രമവും നടത്തുന്നു.

ഒരു ഭാഷയില്‍നിന്ന് മറ്റൊരു ഭാഷയിലേക്ക് കടന്നുപോകുന്ന വാക്കുകള്‍ക്കൊപ്പം മനുഷ്യരുടെ ഓര്‍മ്മകളും സഞ്ചരിക്കുന്നു. ആ ഓര്‍മ്മകള്‍ക്ക് പുതിയ ഇടങ്ങള്‍ കണ്ടെത്തിക്കൊടുക്കുക എന്നതാണ് വിവര്‍ത്തനത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ധര്‍മം. ഭാഷകള്‍ക്കിടയില്‍ പാലങ്ങള്‍ പണിയുകയും അവയ്ക്കിടയിലെ സാംസ്‌കാരികപ്രവാഹങ്ങള്‍ക്ക് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഡോ. എ. എം. ശ്രീധരന്റെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളെ വിലയിരുത്തേണ്ടത് ഈ വിശാലമായ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ്. ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ ഭാഷാവൈവിധ്യത്തെയും ജനപാരമ്പര്യങ്ങളെയും പരസ്പരം അടുത്തറിയാന്‍ സഹായിക്കുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അക്കാദമിക ജീവിതം, ഭാഷകളുടെ അതിരുകള്‍ക്കപ്പുറം മനുഷ്യാനുഭവങ്ങള്‍ക്കുള്ള പൊതുഭൂമി കണ്ടെത്താനുള്ള നിരന്തരമായ അന്വേഷണമായി നിലകൊള്ളുന്നു.