മനസ്സിൽ തനിയെയാവർത്തിക്കുന്ന ആൾക്കൂട്ടം തന്ന ഒരു ചലച്ചിത്രം

പ്രസാദ് കാക്കശ്ശേരി എഴുതിയ തനിയാവർത്തനം (ലോഹിതദാസിന് ) എന്ന കവിതയുടെ ആസ്വാദനം.

തിരശ്ശീലയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി നമ്മുടെ ഉള്ളിൽ താമസിച്ച ബാലൻമാഷ് – പ്രസാദ് കാക്കശ്ശേരിയുടെ ‘തനിയാവർത്തനം’ : ഒരു വായന.

“റീലു മൊത്തം റിയൽ സീനായ്…” — ഈ ഒറ്റവരിയിലാണ് പ്രസാദ് കാക്കശ്ശേരിയുടെ “തനിയാവർത്തനം” എന്ന കവിതയുടെ മുഴുവൻ ആത്മാവും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത്. സിനിമയുടെ റീൽ ജീവിതത്തിന്റെ റിയൽ സീനായി മാറുന്ന ആ നിമിഷം തന്നെയാണ് ഈ കവിതയുടെ ജനനം. ലോഹിതദാസിന്റെ തനിയാവർത്തനം കണ്ട ഒരാളുടെ ഓർമ്മയല്ല ഈ കവിത; ആ സിനിമ മനസ്സിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും ഇറങ്ങിപ്പോകാതെ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിപ്പോയ ഒരാളുടെ ആത്മസാക്ഷ്യമാണ്.

ലോഹിതദാസ് തനിയാവർത്തനം എന്ന സിനിമയിൽ ഭ്രാന്തിന്റെ കഥ പറഞ്ഞിട്ടില്ല. ‘ഭ്രാന്ത്’ എന്ന വാക്ക് ഉപയോഗിച്ച് ഒരു മനുഷ്യനെ എങ്ങനെ കൊല്ലാം എന്നതാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്. പ്രസാദ് കാക്കശ്ശേരി ആ സത്യത്തെ വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അതിന്റെ മുറിവ് സ്വന്തം ഉള്ളിൽ വീണ്ടും സ്പർശിക്കുകയാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ കവിത സിനിമയുടെ വിശദീകരണമല്ല, അതിന്റെ അനുരണനമാകുന്നത്.

“മാങ്ങാരെ ശിവക്ഷേത്രപ്പൂരപ്പറമ്പ് രാത്രിയിൽ…”

എന്ന് തുടങ്ങുന്ന ഓർമ്മകൾ വെറും പശ്ചാത്തലമല്ല. അവ മലയാളിയുടെ ഒരു കാലത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ഭൂപടമാണ്. മുളങ്കമ്പിൽ കെട്ടിയ തിരശ്ശീല, പ്രൊജക്ടറിന്റെ വെളിച്ചം, പൂഴിമണ്ണിൽ വിരിഞ്ഞ പ്രേക്ഷകർ, “മഞ്ഞലുവത്തുണ്ട് തിന്ന്” സിനിമ കാണുന്ന ബാല്യം—ഇവയെല്ലാം ചേർന്ന് പ്രസാദ് കാക്കശ്ശേരി ഒരു സിനിമ കാണുന്ന അനുഭവമല്ല, ഒരു തലമുറയുടെ ജീവിതരീതിയാണ് വരച്ചിടുന്നത്. ഇന്നത്തെ ഒ.ടി.ടി. തലമുറയ്ക്ക് അപരിചിതമായ ആ കൂട്ടായ ദൃശ്യാനുഭവം കവിതയിൽ വീണ്ടും ജീവൻ പ്രാപിക്കുന്നു.

എന്നാൽ പ്രസാദ് കാക്കശ്ശേരി ഭൂതകാലത്തിൽ അധികനേരം നിൽക്കുന്നില്ല. വെളിച്ചം പതുക്കെ തിരശ്ശീലയിൽ നിന്ന് മനുഷ്യരുടെ മനസ്സിലേക്ക് തിരിയുന്നു. അവിടെയാണ് കവിത അസ്വസ്ഥമാകുന്നത്.

“ആൾക്കൂട്ടം ഭ്രാന്തെടുത്ത് മാഷെയോങ്ങിയെറിയുന്നു…”

ഈ വരി സിനിമയിലെ ഒരു രംഗത്തെ മാത്രമല്ല ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെത്തന്നെയാണ് തുറന്നുകാട്ടുന്നത്. ഒരാളെ ആദ്യം സംശയിക്കുക, പിന്നെ ഒറ്റപ്പെടുത്തുക, ഒടുവിൽ അയാളുടെ മേൽ ഒരു മുദ്ര പതിപ്പിക്കുക—ഈ ക്രൂരതയ്ക്ക് കാലമാറ്റമില്ല. ലോഹിതദാസിന്റെ ബാലൻമാഷിനെ നശിപ്പിച്ചത് രോഗത്തേക്കാൾ അധികം സമൂഹത്തിന്റെ കണ്ണായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് പ്രസാദ് കാക്കശ്ശേരി എഴുതുന്നത്:

“സംശയത്തിൻ കണ്ണ്,
ചുറ്റും പേപിടിച്ച നടപ്പാത…”

എത്ര അത്ഭുതകരമായ പ്രയോഗം! സംശയത്തിന് കണ്ണുണ്ട്; നടപ്പാതയ്ക്ക് പേപ്പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. മനുഷ്യർ നടക്കുന്നത് വഴിയിലൂടെയല്ല, മുൻവിധികളിലൂടെയാണെന്ന് കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. “ഭൂത പാരമ്പര്യബാധ…” എന്ന പ്രയോഗം ഈ കവിതയുടെ കേന്ദ്രബിംബമാണ്. ലോഹിതദാസിന്റെ സിനിമയിൽ പാരമ്പര്യമായി കൈമാറപ്പെടുന്നത് ഭ്രാന്താണെന്ന് സമൂഹം വിശ്വസിക്കുന്നു. എന്നാൽ പ്രസാദ് കാക്കശ്ശേരി ആ വിശ്വാസത്തെ മറിച്ചിടുന്നു. പാരമ്പര്യമായി കൈമാറപ്പെടുന്നത് ഭ്രാന്തല്ല; അന്ധവിശ്വാസമാണ്. മനുഷ്യനെക്കാൾ വലിയ ഭൂതം മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിൽ തന്നെ വസിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് കവി തിരിച്ചറിയുന്നു. ആ ഭൂതമാണ് ബാലൻമാഷിന്റെ വിധി എഴുതിയത്.

പ്രസാദ് കാക്കശ്ശേരി ഈ കവിതയിൽ ഏറ്റവും ഹൃദയസ്പർശിയായി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത് ബാല്യവും പ്രായപൂർത്തിയും തമ്മിലുള്ള അകലമാണ്.

“മഞ്ഞലുവത്തുണ്ട് മൊത്തം
കണ്ണുനീരിൽ ചവർക്കുന്നു…”

ഈ വരികൾ വായിക്കുമ്പോൾ മനസ്സിലാകുന്നത് മഞ്ഞലുവയുടെ രുചി മാറിയതല്ല; ജീവിതത്തിന്റെ രുചിയാണ് മാറിയതെന്ന്. ഒരിക്കൽ മധുരമായി തോന്നിയ ഓർമ്മകൾ പിന്നീട് കണ്ണീരിന്റെ ഉപ്പിൽ ലയിക്കുന്നു. ഈ ഒരൊറ്റ ബിംബം കൊണ്ട് പ്രസാദ് കാക്കശ്ശേരി ഓർമ്മയുടെ മനഃശാസ്ത്രം കവിതയാക്കുന്നു.

ലോഹിതദാസിന്റെ തനിയാവർത്തനം കണ്ടപ്പോൾ നാം ബാലൻമാഷിനുവേണ്ടി കരഞ്ഞു. എന്നാൽ പ്രസാദ് കാക്കശ്ശേരിയുടെ കവിത വായിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ നമ്മുടെ ചുറ്റുമുള്ള എത്രയോ ‘ബാലൻമാഷുമാരെ’ ഓർക്കാൻ തുടങ്ങും. സമൂഹം ‘വിചിത്രൻ’, ‘പ്രാന്തൻ’, ‘വ്യത്യസ്തൻ’ എന്നൊക്കെ വിളിച്ച് ഒറ്റപ്പെടുത്തുന്ന ഓരോ മനുഷ്യന്റെയും മുഖം ഈ കവിതയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ കവിത ഒരു സിനിമയുടെ ഓർമ്മയിൽ നിന്ന് മനുഷ്യാവസ്ഥയുടെ സർവകാലിക വ്യാഖ്യാനമായി വളരുന്നത്.

പ്രസാദ് കാക്കശ്ശേരി കവിതയുടെ അവസാനഭാഗത്ത് എഴുതുന്നു:

“ഒ. ടി. ടി. കാലമെത്തി
മുതിർന്നു കാഴ്ചയിൽ ഞാനും
ഇനിയാവർത്തിക്കുമോ,
തനിയെയാൾക്കൂട്ടം തന്നൊരാപടം.”

ഇതാണ് കവിതയുടെ ഏറ്റവും വലിയ തിരിച്ചറിവ്. സാങ്കേതികവിദ്യ മാറി; തിരശ്ശീല മാറി; സിനിമ കാണുന്ന രീതി മാറി. പക്ഷേ ആൾക്കൂട്ടം മാറിയില്ല. മുമ്പ് ഒരു ഗ്രാമം ചേർന്നാണ് ഒരാളെ വിധിച്ചത്. ഇന്ന് സോഷ്യൽ മീഡിയയുടെ ഒരു കമന്റ് മതി. മുമ്പ് പ്രൊജക്ടറായിരുന്നു; ഇന്ന് മൊബൈൽ സ്ക്രീനാണ്. എന്നാൽ മനുഷ്യനെ മുദ്രകുത്തുന്ന മനഃശാസ്ത്രം ഇന്നും അതേപടി തുടരുന്നു. ഈ സമകാലിക വായനയാണ് പ്രസാദ് കാക്കശ്ശേരിയുടെ കവിതയെ അനുസ്മരണത്തിൽ നിന്ന് സാഹിത്യമായി ഉയർത്തുന്നത്.

ഈ കവിതയിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായത് പ്രസാദ് കാക്കശ്ശേരി ലോഹിതദാസിന്റെ സിനിമയെ പകർത്തുന്നില്ല എന്നതാണ്. സിനിമയുടെ കഥയെ കവിതയാക്കാനും അദ്ദേഹം ശ്രമിക്കുന്നില്ല. പകരം സിനിമ തന്റെ ഉള്ളിൽ സൃഷ്ടിച്ച മുറിവുകളെ ഭാഷയാക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ കവിത വായിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ തനിയാവർത്തനം എന്ന സിനിമയെക്കാൾ നമ്മുടെ സ്വന്തം ജീവിതത്തെ കുറിച്ചാണ് കൂടുതൽ ആലോചിക്കാൻ തോന്നുന്നത്.

“കാഴ്ചവിട്ട് തിരശ്ശീല മടങ്ങുന്നു…”

എന്ന് കവി എഴുതുന്നു. പക്ഷേ, യഥാർഥത്തിൽ തിരശ്ശീല മടങ്ങുന്നില്ല. അത് നമ്മുടെ ഉള്ളിലേക്ക് ചുരുണ്ടുകയറുകയാണ്. അവിടെ നിന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും തെളിയുന്ന ദൃശ്യങ്ങളാണ് ഈ കവിത. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പ്രസാദ് കാക്കശ്ശേരിയുടെ “തനിയാവർത്തനം” ഒരു സിനിമയ്ക്ക് എഴുതിയ കവിതയല്ല; സമൂഹം മനുഷ്യർക്കുമേൽ ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ക്രൂരമായ വിധിയെഴുത്തിന്റെ കാവ്യസാക്ഷ്യമാണ്. ലോഹിതദാസിന്റെ ബാലൻമാഷ് തിരശ്ശീലയിൽ മരിച്ചിരിക്കാം; എന്നാൽ പ്രസാദ് കാക്കശ്ശേരിയുടെ കവിത തെളിയിക്കുന്നത്, നമ്മുടെ സമൂഹത്തിൽ ബാലൻമാഷ് ഇന്നും ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ടെന്ന ദുഃഖകരമായ സത്യമാണ്.
നമ്മുടെയെല്ലാം മനസ്സിനുള്ളിലും.