നിഗൂഢതയുടെ നിഴലിൽ – ഇ.ജെ. ബെല്ലോക്ക് എന്ന അദൃശ്യ ഫോട്ടോഗ്രാഫർ

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലെ അമേരിക്കൻ ഫോട്ടോഗ്രാഫർമാരിൽ ഏറ്റവും നിഗൂഢവാനായ വ്യക്തിയാണ് ഇ.ജെ. ബെല്ലോക്ക് (E. J. Bellocq, 1873–1949). തൻ്റെ ജീവിതകാലത്ത് വാണിജ്യപരമായ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന അദ്ദേഹം, മരണാനന്തരം വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം, ന്യൂ ഓർലിയാൻസിലെ ലൈംഗിക തൊഴിലാളികളുടെ (Sex Workers) കാൻഡിഡ് പോർട്രെയ്റ്റുകളിലൂടെ ലോകശ്രദ്ധ നേടി.

1873-ൽ ന്യൂ ഓർലിയാൻസിൽ ജനിച്ച ജോൺ ഏണസ്റ്റ് ജോസഫ് ബെല്ലോക്ക്, 1895 ഓടെ കപ്പലുകളുടെയും ലാൻഡ്‌മാർക്കുകളുടെയും വാണിജ്യ ഫോട്ടോഗ്രാഫറായി പ്രവർത്തിച്ചു. എന്നാൽ, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ യഥാർത്ഥ കലാപരമായ സംഭാവനകൾ രഹസ്യമായി സൂക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

സ്റ്റോറിവില്ലെയിലെ ആത്മാവുകള്‍

1910-കളിലാണ് ബെല്ലോക്ക്, ന്യൂ ഓർലിയാൻസിലെ നിയമാനുസൃതമായ ചുവന്ന തെരുവ് മേഖലയായിരുന്ന സ്റ്റോറിവില്ലെ (Storyville) പരിസരത്തുള്ള സ്ത്രീകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ രഹസ്യമായി പകർത്തിയത്. ഈ കാൻഡിഡ് പോർട്രെയ്റ്റുകൾ, ലൈംഗികവത്കരിക്കപ്പെട്ട പിൻ അപ്പുകൾക്ക് (Pin-ups) പകരമായി, സ്ത്രീകൾക്ക് അവരുടെ ചുറ്റുപാടുകൾക്ക് നടുവിൽ അനുഭവിക്കുന്ന അനായാസതയും അന്തസ്സും വെളിപ്പെടുത്തി.

പ്രശസ്ത ക്യൂറേറ്ററായ ജോൺ സാർക്കോവ്സ്കി എഴുതിയതുപോലെ: “അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ചിത്രങ്ങൾ കാണുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് മറ്റ് മനുഷ്യരുടെ പ്രകൃതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആഴത്തിലുള്ള അറിവ് നമുക്ക് ബോധ്യപ്പെടും.” ഈ ചിത്രങ്ങളിലെ വിഷയം തൻ്റെ പരിസരങ്ങളുമായി എത്രത്തോളം ഇഴുകിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് ബെല്ലോക്ക് തൻ്റെ ലെൻസിലൂടെ പറയുന്നു. ഓരോ ഫ്രെയ്മും, അരികുവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട മനുഷ്യജീവിതത്തോടുള്ള സഹാനുഭൂതിയും നിഷ്പക്ഷമായ വീക്ഷണവും പ്രകടിപ്പിച്ചു.

നെഗറ്റീവുകളുടെ പുനര്‍ജന്മം

ബെല്ലോക്കിൻ്റെ മരണം വരെയും ഈ ചിത്രങ്ങൾ ലോകം കണ്ടിരുന്നില്ല. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ മരണശേഷം, സഹോദരൻ ഈ കാൻഡിഡ് പോർട്രെയ്റ്റുകളുടെ 89 ഗ്ലാസ് നെഗറ്റീവുകൾ ഒരു ജങ്ക് ഷോപ്പിൽ സൂക്ഷിച്ചു. 1958-ൽ പ്രശസ്ത അമേരിക്കൻ ഫോട്ടോഗ്രാഫറായ ലീ ഫ്രീഡ്‌ലാൻഡർ ഈ ശേഖരം കണ്ടെത്തുകയും സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്തതോടെയാണ് ബെല്ലോക്കിൻ്റെ കലാജീവിതം വീണ്ടും വെളിച്ചം കണ്ടത്.

നെഗറ്റീവുകൾക്ക് വളരെയധികം നാശമുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും, അവയിൽ നിന്ന് പ്രിൻ്റുകൾ വികസിപ്പിക്കാൻ ഫ്രീഡ്‌ലാൻഡർക്ക് കഴിഞ്ഞു. 1970-ൽ ന്യൂയോർക്കിലെ മ്യൂസിയം ഓഫ് മോഡേൺ ആർട്ടിൽ (MoMA) “ഇ.ജെ. ബെല്ലോക്ക്: സ്റ്റോറിവില്ലെ പോർട്രെയ്റ്റുകൾ” എന്ന പേരിൽ ഈ ചിത്രങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചത് ചരിത്രപരമായ ഒരു സംഭവമായിരുന്നു. ഫ്രീഡ്‌ലാൻഡർ നടത്തിയ ഈ ഇടപെടൽ, ബെല്ലോക്കിൻ്റെ കൃതികളെ ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര കലാ ശേഖരത്തിൻ്റെ ഭാഗമാക്കി മാറ്റി.

ഇന്ന്, ന്യൂയോർക്കിലെ മെട്രോപൊളിറ്റൻ മ്യൂസിയം, ലോസ് ഏഞ്ചൽസിലെ ജെ. പോൾ ഗെറ്റി മ്യൂസിയം എന്നിവയുൾപ്പെടെ ലോകോത്തര സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ശേഖരങ്ങളിൽ ബെല്ലോക്കിൻ്റെ കൃതികൾ ഉണ്ട്.

ഇ.ജെ. ബെല്ലോക്ക് തൻ്റെ ക്യാമറയിലൂടെ, ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ തുടക്കത്തിലെ ഒരു നഗരത്തിൻ്റെ സാമൂഹികവും മാനുഷികവുമായ സങ്കീർണ്ണതകൾ രേഖപ്പെടുത്തി. തൻ്റെ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ, അദ്ദേഹം ചരിത്രത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോകുമായിരുന്ന ചില ജീവിതങ്ങൾക്ക് നിത്യമായ, ദൃശ്യപരമായ അന്തസ്സ് നൽകി.

മുബാറക്ക് ആത്മത

​ലെൻസ് അധിഷ്ഠിത ദൃശ്യകലാകാരൻ, എഴുത്തുകാരൻ. ശ്രദ്ധേയമായ നിരവധി ഏകാംഗ, ഗ്രൂപ്പ് പ്രദർശനങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തു. കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമി സ്റ്റേറ്റ് അവാർഡ് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആത്മത ഫൗണ്ടേഷന്റെ ഫൗണ്ടറും കോഓർഡിനേറ്റിംഗ് ട്രസ്റ്റിയും ആണ്. ആർട്ട്നേച്ചർ (ArtNature) എന്ന കൂട്ടായ്മയുടെ ആർട്ടിസ്റ്റിക് ഡയറക്ടറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.