കാഴ്ചയുടെ ആൽക്കെമിസ്റ്റ് – മാൻ റേ എന്ന ഡാഡാ മാസ്റ്ററും സർറിയലിസ്റ്റ് വിസ്മയവും

അമേരിക്കൻ അവന്റ്-ഗാർഡ് കലാകാരനും ഡാഡാ, സർറിയലിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങളിലെ പ്രമുഖനുമായിരുന്നു മാൻ റേ (Man Ray, 1890–1976). പെയിൻ്റിംഗ്, ഫിലിം, കൊളാഷ് എന്നിവയിലെല്ലാം അദ്ദേഹം ഒരു മുൻ‌നിരക്കാരനായിരുന്നുവെങ്കിലും, ഫോട്ടോഗ്രാഫിയിലെ തൻ്റെ പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം ഏറ്റവും കൂടുതൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.

1890 ഓഗസ്റ്റ് 27-ന് ഇമ്മാനുവൽ റാഡ്‌നിറ്റ്സ്കി എന്ന പേരിൽ സൗത്ത് ഫിലാഡെൽഫിയയിൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹം, ചെറുപ്പത്തിൽത്തന്നെ ന്യൂയോർക്കിലെ ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് മാറി. ന്യൂയോർക്കിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹം മാർസെൽ ദുഷാമ്പുമായി ചങ്ങാത്തം കൂടുകയും ആൽഫ്രഡ് സ്റ്റീഗ്ലിറ്റ്സുമായുള്ള ബന്ധത്തിലൂടെ ഫോട്ടോഗ്രാഫി ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു.

ഡാഡായിസത്തില്‍ നിന്ന് സര്‍റിയലിസത്തിലേക്ക്

മാൻ റേയുടെ കലാപരമായ യാത്ര പരമ്പരാഗത ചിത്രരചനാ രീതികൾ ഉപേക്ഷിച്ച് പുതിയ മാധ്യമങ്ങളിലേക്ക് നീങ്ങുന്നതായിരുന്നു.

• ക്വാസി-ക്യൂബിസം: 1915-ൽ ഡാഡായിസ്റ്റ് ആർട്ടിസ്റ്റ് മാർസെൽ ദുഷാമ്പിനെ കണ്ടുമുട്ടുന്നതിന് മുമ്പ് അദ്ദേഹം ക്വാസി-ക്യൂബിസ്റ്റ് ശൈലിയിൽ പ്രവർത്തിച്ചു.
• ഒബ്ജക്റ്റ് മേക്കർ: 1917-ന് ശേഷം ന്യൂയോർക്ക് ഡാഡാ ഗ്രൂപ്പിൽ സജീവമായതോടെ, അദ്ദേഹം പരമ്പരാഗത ചിത്രരചനാ രീതികൾ ഉപേക്ഷിച്ചു, ഒരു ഒബ്ജക്റ്റ് നിർമ്മാതാവായി മാറി. ചിത്രരചനയിൽ പോലും പെൻ ഡ്രോയിംഗും ഒരു സ്പ്രേ-ഗൺ സാങ്കേതികതയും അദ്ദേഹം സംയോജിപ്പിച്ചു.
• ആവിഷ്കാര ലക്ഷ്യം: തൻ്റെ കൃതികളുടെ ലക്ഷ്യം അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ വിശദീകരിച്ചു: “എൻ്റെ കൃതികൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത് രസിപ്പിക്കാനും ശല്യപ്പെടുത്താനും അമ്പരപ്പിക്കാനും മിസ്റ്റിഫൈ ചെയ്യാനും പ്രതിഫലനത്തെ പ്രചോദിപ്പിക്കാനും വേണ്ടിയാണ്.”
• 

ഫോട്ടോഗ്രാഫിയിലെ വിപ്ലവം: റെയോഗ്രാഫുകളും സോളറൈസേഷനും

ചില ഫോട്ടോഗ്രാഫിക് പ്രക്രിയകളിലൂടെ അസാധാരണമായ ഫലങ്ങൾ നേടാൻ റേയ്ക്ക് സാധിച്ചു. 1921-ൽ അദ്ദേഹം പാരീസിലേക്ക് താമസം മാറി, അവിടെ വെച്ച് തൻ്റെ ഏറ്റവും വിപ്ലവകരമായ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ അവതരിപ്പിച്ചു.

• റെയോഗ്രാഫ് (Rayographs): ക്യാമറ ഉപയോഗിക്കാതെ നിർമ്മിച്ചവയാണ് റെയോഗ്രാഫുകൾ. ലൈറ്റ് സെൻസിറ്റൈസ്ഡ് പേപ്പറുകളിൽ വിവിധ വസ്തുക്കൾ നേരിട്ട് വെച്ച് പ്രകാശം ഏൽപ്പിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ വിചിത്രവും മനോഹരവുമായ അമൂർത്ത രൂപങ്ങൾ ലഭിച്ചു.
• സോളറൈസേഷൻ (Solarization): ഫിലിമിനെ അമിതമായും പിന്നീട് കുറഞ്ഞ രീതിയിലും എക്സ്പോസ് ചെയ്യുന്ന ഈ സാങ്കേതികത ഉപയോഗിച്ച്, ചിത്രങ്ങൾക്ക് അരികുകളിൽ വിചിത്രമായ “ബ്ലീച്ച്” ഇഫക്റ്റുകൾ ഉണ്ടാക്കി. ഇത് പോർട്രെയ്റ്റുകൾക്ക് ഒരു അതിയാഥാർത്ഥ്യപരമായ (Otherworldly) തിളക്കം നൽകി.
• ‘ലാർമ്സ്’ (Larmes/Tears): മുഖത്ത് കണ്ണീരിനോട് സാമ്യമുള്ള ഗ്ലാസ് തുള്ളികളുള്ള ഒരു സ്ത്രീയുടെ മുഖം അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഈ ചിത്രം അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഭാവനാപരമായ ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾക്ക് ഒരു പ്രധാന ഉദാഹരണമാണ്.

ജീൻ ആർപ്പ്, മാക്സ് ഏണസ്റ്റ് തുടങ്ങിയവരുമായി സഹകരിച്ച് സർറിയലിസ്റ്റ് ഗ്രൂപ്പ് ഷോകളിൽ മാൻ റേ സജീവമായി പങ്കെടുത്തു.

ചലച്ചിത്രവും പാരമ്പര്യവും

‘ല’ടോയിൽ ഡി മെർ (L’Étoile de mer, 1928) പോലുള്ള സിനിമകളും മാൻ റേ നിർമ്മിച്ചു. 1940-ൽ അമേരിക്കയിലേക്ക് മടങ്ങിയ അദ്ദേഹം, പിന്നീട് 1949-ന് ശേഷം പാരീസിൽ സ്ഥിരതാമസമാക്കി. അവിടെ കളർ ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾ അച്ചടിക്കുന്നതിനുള്ള പുതിയ രീതികൾ ആവിഷ്കരിക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധിച്ചു.

മാൻ റേ, ഫോട്ടോഗ്രാഫിയുടെ സാങ്കേതിക വശങ്ങളെ സർറിയലിസ്റ്റ് ദർശനവുമായി സംയോജിപ്പിച്ച്, ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കലാപ്രസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തി. പോപ്പ് കലയുടെ (Pop Art) തുടക്കക്കാരനായും അദ്ദേഹം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ആത്മകഥയായ ‘സെൽഫ് പോർട്രെയ്റ്റ്’ (Self Portrait, 1963) അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ജീവിത വീക്ഷണങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

ലേഖക പരിചയം :

മുബാറക്ക് ആത്മത

​ലെൻസ് അധിഷ്ഠിത ദൃശ്യകലാകാരൻ, എഴുത്തുകാരൻ. ശ്രദ്ധേയമായ നിരവധി ഏകാംഗ, ഗ്രൂപ്പ് പ്രദർശനങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തു. കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമി സ്റ്റേറ്റ് അവാർഡ് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആത്മത ഫൗണ്ടേഷന്റെ ഫൗണ്ടറും കോഓർഡിനേറ്റിംഗ് ട്രസ്റ്റിയും ആണ്. ആർട്ട്നേച്ചർ (Art Nature) എന്ന കൂട്ടായ്മയുടെ ആർട്ടിസ്റ്റിക് ഡയറക്ടറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.