വെളിച്ചത്തിൻ്റെ കവി, ഹൃദയത്തിൻ്റെ ഫ്രെയിമുകൾ – ആൻഡ്രെ കെർട്ടെസ്

യൂറോപ്യൻ ഫോട്ടോഗ്രാഫിയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയരായ കലാകാരരിൽ ഒരാളാണ് ആൻഡ്രെ കെർട്ടെസ് (André Kertész, 1894-1985). ബുഡാപെസ്റ്റിൽ 1894-ൽ ജനിച്ച ഈ ഹംഗേറിയൻ ഫ്രഞ്ച് കലാകാരൻ, തൻ്റെ ജീവിതത്തിലൂടെയും ലെൻസിലൂടെയും കാലഘട്ടത്തിൻ്റെ വിഷ്വൽ കവിത രചിച്ചു. അക്കാദമി ഓഫ് കൊമേഴ്‌സിൽ വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയെങ്കിലും, 1912-ൽ തൻ്റെ ആദ്യത്തെ ക്യാമറ വാങ്ങിയതോടെ ഫോട്ടോഗ്രാഫി അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ യഥാർത്ഥ പാതയായി മാറി.

ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത് ഓസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സൈന്യത്തിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചപ്പോഴും കെർട്ടെസ് ക്യാമറയിൽ ചിത്രങ്ങൾ പകർത്തി. എന്നാൽ, 1925-ൽ പാരീസിലേക്ക് കുടിയേറിയതോടെയാണ് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കലാജീവിതം പൂർണ്ണമായി പൂവിട്ടത്. കലാ ലോകത്തിൻ്റെ കേന്ദ്രമായിരുന്ന പാരീസിൽ, വു, ലെ മാറ്റിൻ, ടൈംസ് ഓഫ് ലണ്ടൻ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി യൂറോപ്യൻ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾക്കായി അദ്ദേഹം ഫ്രീലാൻസ് ജോലി ചെയ്തു.

കവിതയും മാനവികതയും: കെര്‍ട്ടെസിന്റെ ശൈലി

കെർട്ടെസിൻ്റെ ഫോട്ടോഗ്രാഫിയെ നിർവചിക്കുന്നത് വിഷ്വൽ ലിറിസിസവും (Visual Lyricism) ഹ്യൂമനിസവുമാണ് (Humanism). സാങ്കേതിക തികവിനേക്കാൾ ചിത്രത്തിൻ്റെ വൈകാരിക സ്വാധീനത്തിന് പ്രാധാന്യം നൽകിയ കലാകാരനായിരുന്നു അദ്ദേഹം.

അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു: “ചിത്രത്തിൻ്റെ ഘടകങ്ങൾ എൻ്റെ കണ്ണിനെ പ്രസാദിപ്പിക്കുന്ന ഒരു രചനയായി ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നതുവരെ ഞാൻ വിവിധ കോണുകളിൽ നിന്ന് വിഷയം നിരീക്ഷിക്കുന്നു.”

1928-ൽ തൻ്റെ ആദ്യത്തെ 35 mm ലൈക്ക ക്യാമറ വാങ്ങിയ ശേഷം പാരീസിലെ തെരുവുകളിൽ നടത്തിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഫോട്ടോഗ്രാഫി ചരിത്രത്തിൽ നിർണ്ണായകമായി. ‘ദി ഫോർക്ക്’ (1928), ‘മെലാംഗളിക് തുലിപ്’ (1939) തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങൾ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ ഏറ്റവും പ്രമാദമായ ഫോട്ടോഗ്രാഫുകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ലളിതമായ ദൈനംദിന വസ്തുക്കളിൽ പോലും അദ്ദേഹം കവിത കണ്ടെത്തി.

കലാകാരന്റെ ഉപദേഷ്ടാവ്‌

1925-നും 1936-നും ഇടയിലുള്ള പാരീസിലെ ജീവിതം, കെർട്ടെസിനെ അന്നത്തെ കലാ ലോകത്തിലെ അതികായരുമായി അടുപ്പിച്ചു. ബ്രസ്സെ, പിയറ്റ് മോൺ‌ഡ്രിയൻ, മാർക്ക് ഷഗൽ, അലക്സാണ്ടർ കാൽഡർ, കോൺസ്റ്റാന്റിൻ ബ്രാങ്കുസി തുടങ്ങിയവരുടെ ഛായാചിത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹം പകർത്തി. ഹെൻറി കാർട്ടിയർ ബ്രെസ്സൻ, റോബർട്ട് കാപ്പ, ബ്രസ്സെ എന്നിവരുൾപ്പെടെ നിരവധി ഫോട്ടോഗ്രാഫർമാർക്ക് അദ്ദേഹം 1920-കളിലും 30-കളിലും ഒരു ഉപദേഷ്ടാവായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു. ചലനാത്മകമായ രചനാപാടവവും (Dynamic Composition) അമൂർത്ത രൂപങ്ങളോടുള്ള (Abstract Forms) ഔപചാരികമായ ശ്രദ്ധയും അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ശൈലിയിലെ പ്രത്യേകതകളായിരുന്നു.

പുതിയ ലോകവും വൈകി വന്ന അംഗീകാരവും

1936-ൽ കെർട്ടെസ് അമേരിക്കയിലേക്ക് കുടിയേറി. അവിടെ കോലിയേഴ്‌സ്, ഹാർപർ ബസാർ, ഹൗസ് & ഗാർഡൻ തുടങ്ങിയ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾക്കായി പ്രവർത്തിച്ചു. എന്നാൽ, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കലാപരമായ സൃഷ്ടികൾക്ക് 1964 വരെ യു.എസിൽ കാര്യമായ അംഗീകാരം ലഭിച്ചില്ല.

1963 നുശേഷം മരണം വരെയും, അദ്ദേഹം സ്വതന്ത്രമായി നിർമ്മിച്ച ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾക്ക് ലോകമെമ്പാടും വലിയ സ്വീകാര്യത ലഭിച്ചു. വാഷിംഗ്ടൺ സ്ക്വയർ, ന്യൂയോർക്ക് (1954), പാർക്കിനെക്കുറിച്ചുള്ള പോളറോയിഡ് പഠനങ്ങൾ, 1930-കളിലെ വികലീകരിച്ച നഗ്ന ചിത്രങ്ങൾ (Distortion Nudes) എന്നിവ അദ്ദേഹത്തിന് പിന്നീട് പ്രശസ്തി നേടിക്കൊടുത്തു.

കെർട്ടെസ് തൻ്റെ ഫോട്ടോകളിൽ സ്പഷ്ടമായ സഹാനുഭൂതി കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു. ആരെയാണ് ഫോട്ടോ ചെയ്യുന്നതെന്ന് പരിഗണിക്കാതെ, രാഷ്ട്രീയമോ സാമൂഹികമോ ആയ പക്ഷപാതങ്ങളെ മാറ്റിനിർത്തി, മനുഷ്യൻ്റെ നിഷ്കളങ്കമായ നിമിഷങ്ങൾ പകർത്തി. ഫോട്ടോ ജേണലിസത്തിനും ഫോട്ടോ ഉപന്യാസത്തിനും (Photo-essay) അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകൾ നിർണ്ണായകമായിരുന്നു.

കെർട്ടെസിന് നിരവധി ബഹുമതികളും പുരസ്കാരങ്ങളും ലഭിച്ചു. ഗുഗ്ഗൻഹൈം ഫെലോഷിപ്പും (1974) 1983-ൽ ഫ്രഞ്ച് സർക്കാർ നൽകിയ ലെജിയൻ ഓഫ് ഓണർ (French Legion of Honor) പുരസ്കാരവും ഇതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. പാരീസ്, ന്യൂയോർക്ക്, ടോക്കിയോ തുടങ്ങിയ പ്രധാന നഗരങ്ങളിലെ മ്യൂസിയങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ചിത്രങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചു.

ചലനത്തിലും ആംഗ്യത്തിലുമുള്ള ശ്രദ്ധയും, അമൂർത്തമായ രൂപങ്ങളോടുള്ള കലാപരമായ താൽപ്പര്യവും സമന്വയിപ്പിച്ച കെർട്ടെസ്, യുദ്ധാനന്തര ഫോട്ടോഗ്രാഫിയുടെ എല്ലാ മേഖലകളിലും ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യം നേടുകയും, ലാളിത്യത്തിലൂടെ മനുഷ്യാനുഭവത്തിൻ്റെ ആഴം കണ്ടെത്തിയ ഒരു ഫോട്ടോഗ്രാഫറായി ലോകമെമ്പാടും ആദരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

ലേഖക പരിചയം :

മുബാറക്ക് ആത്മത

​ലെൻസ് അധിഷ്ഠിത ദൃശ്യകലാകാരൻ, എഴുത്തുകാരൻ. ശ്രദ്ധേയമായ നിരവധി ഏകാംഗ, ഗ്രൂപ്പ് പ്രദർശനങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തു. കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമി സ്റ്റേറ്റ് അവാർഡ് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആത്മത ഫൗണ്ടേഷന്റെ ഫൗണ്ടറും കോഓർഡിനേറ്റിംഗ് ട്രസ്റ്റിയും ആണ്. ആർട്ട്നേച്ചർ (Art Nature) എന്ന കൂട്ടായ്മയുടെ ആർട്ടിസ്റ്റിക് ഡയറക്ടറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.