ഡോ. ദേവാംഗന ദേശായിയുടെ Erotic Sculpture of India: A Socio-Cultural Study – ക്ഷേത്രശിൽപ പരമ്പരാഗത വ്യാഖ്യാനങ്ങൾക്ക്  ഒരു  വിമർശനാത്മക പാഠം

ഇന്ത്യൻ ക്ഷേത്രശിൽപങ്ങളിലെ ശൃംഗാരാവിഷ്കാരങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധേയമായ സ്ഥാനമുള്ള ഒരു ഗവേഷണകൃതിയാണ് Erotic Sculpture of India: A Socio-Cultural Study. ഇന്ത്യൻ കലാചരിത്രത്തിൽ ലൈംഗികതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ശിൽപങ്ങൾ ദീർഘകാലമായി കൗതുകത്തിന്റെയും വിവാദത്തിന്റെയും തെറ്റായ വ്യാഖ്യാനങ്ങളുടെയും വിഷയമായിട്ടുണ്ട്. ഇത്തരം ശിൽപങ്ങളെ കേവലം ലൈംഗികതയുടെ ദൃശ്യാവിഷ്കാരങ്ങളായി കാണാതെ അവയുടെ സാമൂഹികവും മതപരവും ചരിത്രപരവുമായ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ് ദേശായിയുടെ ഈ ഗ്രന്ഥത്തെ സവിശേഷമാക്കുന്നത്. 1970-ൽ മുംബൈ സർവകലാശാലയിൽ സമർപ്പിച്ച ഗവേഷണപ്രബന്ധത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി 1975-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഈ കൃതി, ഇന്ത്യൻ ശൃംഗാരശിൽപങ്ങളുടെ പഠനത്തിന് ഒരു വ്യവസ്ഥാപിതമായ അക്കാദമിക സമീപനം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു.

ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ശൃംഗാരശിൽപങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരമ്പരാഗത വ്യാഖ്യാനങ്ങളെ വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിച്ചുകൊണ്ടാണ് ദേശായി തന്റെ പഠനം ആരംഭിക്കുന്നത്. ഖജുരാഹോ, കൊണാർക്ക്, ഭുവനേശ്വർ തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ശിൽപങ്ങൾ കാമസൂത്രത്തിന്റെ ദൃശ്യാവിഷ്കാരങ്ങളാണെന്നോ ലൈംഗികസംയോഗത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ശാശ്വതമായ ദൈവികാനന്ദത്തിന്റെ പ്രതീകങ്ങളാണെന്നോ വിശദീകരിക്കുന്ന സമീപനങ്ങൾ വിഷയത്തിന്റെ സമഗ്രത ഉൾക്കൊള്ളുന്നില്ലെന്ന് അവർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് എ.ഡി. 900 മുതൽ 1400 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ ശൃംഗാരരൂപങ്ങൾ വ്യാപകമായതും അവയിൽ വ്യത്യസ്തമായ ലൈംഗികപ്രമേയങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതും ഇത്തരം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾകൊണ്ട് പൂർണമായി വിശദീകരിക്കാനാവില്ല. അതുപോലെ, ഈ ശിൽപങ്ങളെ സാമൂഹിക അധഃപതനത്തിന്റെയോ ലൈംഗികാസക്തിയുടെയോ തെളിവുകളായി മാത്രം കാണുന്നതും അപര്യാപ്തമാണ്. ശൃംഗാരരൂപങ്ങൾ മതപരമായ സ്മാരകങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതിന്റെ ചരിത്രപരമായ കാരണങ്ങൾ അന്വേഷിക്കുകയാണ് വേണ്ടതെന്ന് ദേശായി വാദിക്കുന്നു.

ഈ സമീപനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ശിൽപങ്ങളിൽ യഥാർഥത്തിൽ എന്താണ് ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നതെന്നും അവ ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ ഏതു ഭാഗങ്ങളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതെന്നും അവയുടെ കാലക്രമപരവും ഭൂമിശാസ്ത്രപരവുമായ വ്യാപ്തി എങ്ങനെയാണെന്നും പരിശോധിച്ചശേഷമാണ് വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തേണ്ടതെന്ന് ഗ്രന്ഥം വ്യക്തമാക്കുന്നു. മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച മതപരമോ തത്ത്വചിന്താപരമോ ആയ ആശയങ്ങളെ ശിൽപങ്ങളിൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നതിനു പകരം, ദൃശ്യതെളിവുകൾ, സാഹിത്യസ്രോതസ്സുകൾ, മതഗ്രന്ഥങ്ങൾ, സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങൾ എന്നിവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വിശകലനം ചെയ്യുകയാണ് ദേശായി ചെയ്യുന്നത്. ഈ രീതിശാസ്ത്രപരമായ സമീപനം ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട അക്കാദമിക നേട്ടങ്ങളിലൊന്നാണ്.

ക്രി.മു. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ എ.ഡി. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ട് വരെയുള്ള ദീർഘമായ കാലപരിധി ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പഠനമാണിത്. ആദ്യകാല കലകളിലെ ലൈംഗികാവിഷ്കാരങ്ങൾ മുതൽ മധ്യകാല ക്ഷേത്രശിൽപങ്ങളിലെ വിഷയവൈവിധ്യം വരെയുള്ള മാറ്റങ്ങളെ കാലക്രമത്തിൽ പരിശോധിക്കുന്നതിലൂടെ, ശൃംഗാരശിൽപങ്ങളുടെ ചരിത്രം ഒരേ രീതിയിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ഒരു പാരമ്പര്യമല്ലെന്ന് ദേശായി വ്യക്തമാക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് എ.ഡി. 900–1400 കാലഘട്ടത്തിൽ ഇത്തരം രൂപങ്ങളുടെ വ്യാപ്തി വർധിച്ചതെന്തുകൊണ്ടാണെന്ന ചോദ്യത്തിന് ഗ്രന്ഥം പ്രധാന്യം നൽകുന്നു. ഖജുരാഹോ, കൊണാർക്ക്, ഭുവനേശ്വർ തുടങ്ങിയ പ്രശസ്ത കേന്ദ്രങ്ങൾക്കൊപ്പം ബാവ്ക, മോധേര, ബഗളി തുടങ്ങിയ താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ ശ്രദ്ധ ലഭിച്ച കേന്ദ്രങ്ങളെയും ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് പഠനത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വ്യാപ്തി വർധിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ ശൃംഗാരശിൽപങ്ങളെ ഏതാനും ക്ഷേത്രങ്ങളുമായി മാത്രം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പരിമിതമായ ധാരണയെ മറികടക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.

മധ്യകാല ഇന്ത്യയിലെ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക ഘടനകളെ ശൃംഗാരശിൽപങ്ങളുടെ വികാസവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതാണ് ദേശായിയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാന സംഭാവന. പ്രാദേശിക ഭരണാധികാരികളുടെയും ഫ്യൂഡൽ പ്രഭുക്കന്മാരുടെയും വളർച്ച, ക്ഷേത്രനിർമാണത്തോടുള്ള അവരുടെ താൽപര്യം, ഭൂദാനങ്ങളിലൂടെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സമ്പന്നമായത്, ക്ഷേത്രസ്ഥാപനങ്ങളുടെ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ അധികാരം വർധിച്ചത് തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ കലാനിർമാണത്തിന് അനുകൂലമായ സാഹചര്യം സൃഷ്ടിച്ചുവെന്ന് അവർ വിശദീകരിക്കുന്നു. ക്ഷേത്രം ഒരു ആരാധനാലയം മാത്രമല്ല, സമ്പത്ത് കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതും കലാകാരന്മാർക്ക് സംരക്ഷണം നൽകുന്നതും ഭരണാധികാരികളുടെ പ്രതാപം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതുമായ സ്ഥാപനമായിരുന്നു എന്ന തിരിച്ചറിവ് ഈ വിശകലനത്തിൽ പ്രധാനമാണ്. അതിനാൽ ക്ഷേത്രശിൽപങ്ങളെ കലാകാരന്മാരുടെ വ്യക്തിപരമായ സൃഷ്ടികളായി മാത്രം കാണാതെ, അവയുടെ നിർമാണത്തിന് പിന്തുണ നൽകിയ സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ സാഹചര്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായി പഠിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന് ഗ്രന്ഥം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

എന്നാൽ ഈ സാമൂഹിക വിശദീകരണങ്ങളെ വിമർശനാത്മകമായി വിലയിരുത്തേണ്ടതുണ്ട്. ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ സമ്പത്തും രാജകീയ പ്രോത്സാഹനവും കലാപരമായ വികാസത്തിന് അനുകൂലമായ സാഹചര്യം സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കാം. എന്നാൽ അവ മാത്രം ശൃംഗാരശിൽപങ്ങളുടെ പ്രത്യേക വിഷയങ്ങളെയും പ്രതീകാത്മക അർത്ഥങ്ങളെയും വിശദീകരിക്കുന്നില്ല. മതപരമായ വിശ്വാസങ്ങൾ, പ്രാദേശിക കലാപാരമ്പര്യങ്ങൾ, ശിൽപശാസ്ത്രപരമായ നിർദേശങ്ങൾ, ക്ഷേത്രവാസ്തുവിദ്യ, കലാകാരന്മാരുടെ പ്രവർത്തനരീതികൾ എന്നിവയും ഈ പ്രക്രിയയിൽ പങ്കുവഹിച്ചിരിക്കാം. അതിനാൽ ദേശായി മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്ന സാമൂഹിക വിശദീകരണങ്ങളെ ഏകകാരണമാതൃകയായി കാണാതെ, ചരിത്രപരമായ തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിലയിരുത്തേണ്ട വ്യാഖ്യാനങ്ങളായി സമീപിക്കുന്നതാണ് ഉചിതം.

താന്ത്രിക പാരമ്പര്യവും ശൃംഗാരശിൽപങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും

താന്ത്രിക പാരമ്പര്യവും ശൃംഗാരശിൽപങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയും ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമാണ്.താന്ത്രികതയുടെ സാന്നിധ്യം മാത്രം ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ എല്ലാ ശൃംഗാരരൂപങ്ങളെയും വിശദീകരിക്കാനാവില്ലെന്നാണ് ദേശായിയുടെ നിലപാട്. താന്ത്രിക ആചാരങ്ങൾ, അവയുടെ സാമൂഹികസ്വീകാര്യത, രാജസദസ്സുകളുമായുള്ള ബന്ധം, മറ്റ് മതപരമായ പാരമ്പര്യങ്ങളുമായുള്ള ഇടപെടൽ എന്നിവയുടെ സംയുക്തമായ പ്രവർത്തനം പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. താന്ത്രികതയെ ലൈംഗികാചാരങ്ങളിലേക്ക് മാത്രം ചുരുക്കാതെ, അതിന്റെ വിശാലമായ മതപരവും സാമൂഹികവുമായ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ശ്രമം ഈ പഠനത്തിന്റെ പ്രസക്തി വർധിപ്പിക്കുന്നു. അതേസമയം, ഒരു ശിൽപത്തിന് താന്ത്രിക പാരമ്പര്യവുമായി ബന്ധമുണ്ടെന്നതും അത് ഒരു പ്രത്യേക താന്ത്രിക ചടങ്ങിന്റെ നേരിട്ടുള്ള ചിത്രീകരണമാണെന്നതും വ്യത്യസ്തമായ വാദങ്ങളാണ്. അവ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയേണ്ടത് ചരിത്രപരമായ വ്യാഖ്യാനത്തിന്റെ കൃത്യതയ്ക്ക് അനിവാര്യമാണ്.

മാന്ത്രിക-മതപരമായ വിശ്വാസങ്ങൾ, സംരക്ഷണപരമായ പ്രതീകങ്ങൾ, മിഥുനരൂപങ്ങൾ, ശാലഭഞ്ജികകൾ, സുരസുന്ദരികൾ തുടങ്ങിയവയെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനവും ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ വിഷയപരമായ വ്യാപ്തി വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇത്തരം രൂപങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അലങ്കാരഭംഗി വർധിപ്പിക്കുന്നതിനു പുറമേ മംഗളസൂചകത, ഫലഭൂയിഷ്ഠത, സംരക്ഷണം തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കാമെന്ന സാധ്യത ദേശായി പരിഗണിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ ശൃംഗാരശിൽപങ്ങളെ ശരീരത്തിന്റെ ദൃശ്യാവിഷ്കാരമായി മാത്രം കാണാതെ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ആകെ പ്രതീകവ്യവസ്ഥയിലെ ഘടകങ്ങളായി വായിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ രൂപങ്ങൾക്ക് എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളിലും ഒരേ അർത്ഥമായിരുന്നുവെന്ന് കരുതാനാവില്ല. അവയുടെ സ്ഥാനം, രൂപഭേദം, പ്രാദേശിക മതപാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവ പ്രത്യേകം പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ക്ഷേത്രവാസ്തുവിദ്യയുമായി ശിൽപങ്ങളുടെ ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നതും ദേശായിയുടെ ഗവേഷണത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷതയാണ്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പുറംഭിത്തിയിലോ മണ്ഡപത്തിനും ശ്രീകോവിലിനും ഇടയിലുള്ള ഭാഗത്തോ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ശിൽപത്തിന്റെ അർത്ഥം അതിന്റെ സ്ഥാനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കാമെന്ന തിരിച്ചറിവ് ഇവിടെ പ്രധാനമാണ്. ശിൽപത്തിന്റെ രൂപം മാത്രമല്ല, അത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന വാസ്തുഘടകം, സമീപത്തുള്ള മറ്റു രൂപങ്ങൾ, ക്ഷേത്രത്തിലെ ദേവതകളുടെ ക്രമീകരണം എന്നിവയും അതിന്റെ വ്യാഖ്യാനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. ഈ സമീപനം ക്ഷേത്രത്തെ പരസ്പരം ബന്ധമില്ലാത്ത ശിൽപങ്ങളുടെ ശേഖരമായി കാണുന്നതിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വാസ്തുവിദ്യയും മതപരമായ പ്രതീകങ്ങളും ശിൽപാലങ്കാരങ്ങളും ചേർന്നാണ് ഒരു സങ്കീർണമായ ദൃശ്യഭാഷ രൂപപ്പെടുന്നതെന്ന ആശയത്തിലേക്ക് ഇത് നയിക്കുന്നു.

മധ്യകാല സമൂഹത്തിലെ ലൈംഗികതയും ദേവദാസി പാരമ്പര്യവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം.

ക്ഷേത്രസ്ഥാപനങ്ങളുടെ വളർച്ചയോടൊപ്പം ദേവദാസി പാരമ്പര്യത്തിലുണ്ടായ മാറ്റങ്ങൾ ശൃംഗാരശിൽപങ്ങളുടെ സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലത്തെ സ്വാധീനിച്ചിരിക്കാമെന്ന് ദേശായി പരിശോധിക്കുന്നു. എന്നാൽ ദേവദാസി സ്ഥാപനത്തെ ലൈംഗികതയുമായി മാത്രം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ സങ്കീർണതയെ ചുരുക്കും. വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിലും കാലഘട്ടങ്ങളിലും ക്ഷേത്രസേവനം, സംഗീതം, നൃത്തം, മതപരമായ അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ, സാമൂഹികപദവി എന്നിവയുമായി ഈ സ്ഥാപനം ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു. അതിനാൽ ഈ വിഷയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ദേശായിയുടെ വാദങ്ങൾ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ പ്രാദേശിക വ്യത്യാസങ്ങളും സ്ത്രീകളുടെ സാമൂഹികസ്ഥാനവും അധികാരബന്ധങ്ങളും പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ആധുനിക ലിംഗപഠനത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ സ്ത്രീശരീരത്തിന്റെ പ്രതിനിധാനം, കലാനിർമാണത്തിലെ അധികാരം, സ്ത്രീകളുടെ പ്രവർത്തനശേഷി തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കാനുള്ള സാധ്യതയും ഈ ഗ്രന്ഥം തുറന്നിടുന്നു.

ശിൽപകലയും സാഹിത്യവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനം ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ അന്തർവിഷയപരമായ സ്വഭാവത്തെ കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു. സാഹിത്യഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഒരു കാലഘട്ടത്തിലെ അഭിരുചികൾ, മതപരമായ ആശയങ്ങൾ, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ, ധാർമികചർച്ചകൾ എന്നിവ മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. എന്നാൽ സാഹിത്യത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ആശയങ്ങളും ശിൽപങ്ങളിലെ ദൃശ്യാവിഷ്കാരങ്ങളും ഒരേ അർത്ഥം വഹിക്കുന്നു എന്ന് മുൻകൂട്ടി കരുതാനാവില്ല. ഓരോ മാധ്യമത്തിനും അതിന്റേതായ ആവിഷ്കാരരീതികളും പ്രേക്ഷകസമൂഹങ്ങളും പ്രവർത്തനപരമായ ആവശ്യങ്ങളും ഉണ്ട്. അതിനാൽ സാഹിത്യപരമായ തെളിവുകളെ ശിൽപങ്ങളുടെ ദൃശ്യതെളിവുകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ അവയുടെ സാമ്യവും വ്യത്യാസവും ഒരുപോലെ പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഈ രീതിയിലൂടെ കലയും സാഹിത്യവും മതവും സമൂഹവും തമ്മിലുള്ള പരസ്പരബന്ധം കൂടുതൽ വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.

ഖജുരാഹോയെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുധാരണകളെ തിരുത്തുന്നതിലും ദേശായിയുടെ പഠനം ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഖജുരാഹോയിലെ ശൃംഗാരശിൽപങ്ങൾ ആ ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ ആകെ ശിൽപസമ്പത്തിന്റെ പത്തിലൊന്നിൽ താഴെയാണെന്ന നിരീക്ഷണം, അവിടത്തെ കലാപാരമ്പര്യത്തെ ലൈംഗികതയുമായി മാത്രം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സമീപനത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ദേവതകൾ, അനുചരന്മാർ, മറ്റ് മതപരമായ രൂപങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കാണ് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ദൃശ്യലോകത്തിൽ വലിയ സ്ഥാനം. അതിനാൽ ഖജുരാഹോയെ ശൃംഗാരശിൽപങ്ങളുടെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രമായി മാത്രം കാണുന്നത് അതിന്റെ മതപരവും വാസ്തുവിദ്യാപരവും തത്ത്വചിന്താപരവുമായ സമ്പന്നതയെ മറയ്ക്കുന്നു. ശൃംഗാരരൂപങ്ങളെ അവയുടെ യഥാർഥ അനുപാതത്തിലും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സമഗ്രമായ ദൃശ്യക്രമത്തിലും വിലയിരുത്താൻ ദേശായിയുടെ സമീപനം സഹായിക്കുന്നു.

ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ പ്രധാന ശക്തികളിൽ ഒന്നാണ് വിഷയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മുൻവിധികളെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള അതിന്റെ കഴിവ്. ശൃംഗാരശിൽപങ്ങളെ അപലപിക്കുകയോ അവയെ കേവലമായ ആത്മീയപ്രതീകങ്ങളായി മഹത്വവൽക്കരിക്കുകയോ ചെയ്യാതെ, അവയുടെ ചരിത്രപരമായ അർത്ഥം അന്വേഷിക്കുന്നതാണ് ദേശായിയുടെ പ്രത്യേകത. രണ്ടാമതായി, കലാചരിത്രം, പുരാവസ്തുശാസ്ത്രം, സാമൂഹ്യശാസ്ത്രം, മതപഠനം, സാഹിത്യപഠനം എന്നിവ സംയോജിപ്പിക്കുന്ന ഗവേഷണരീതി വിഷയത്തെ വിശാലമായ കാഴ്ചപ്പാടിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. മൂന്നാമതായി, പ്രശസ്ത ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കൊപ്പം താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ ശ്രദ്ധ ലഭിച്ച കേന്ദ്രങ്ങളെയും ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് പഠനത്തിന്റെ വ്യാപ്തി വർധിപ്പിക്കുന്നു. നാലാമതായി, ചിത്രങ്ങളും രേഖാചിത്രങ്ങളും ശിൽപങ്ങളുടെ രൂപവും സ്ഥാനവും പരിശോധിക്കുന്നതിനുള്ള തെളിവുകളായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ അക്കാദമിക മൂല്യം വർധിപ്പിക്കുന്നു. അഞ്ചാമതായി, ക്ഷേത്രങ്ങളെ മതപരമായ സ്ഥാപനങ്ങൾ മാത്രമല്ല, സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ ശക്തികേന്ദ്രങ്ങളായും പരിഗണിക്കുന്നത് ഇന്ത്യൻ കലയുടെ സാമൂഹികചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിന് പുതിയ വഴികൾ തുറക്കുന്നു.

അതേസമയം, ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ചില വാദങ്ങളെ സമകാലിക ഗവേഷണത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ പുനഃപരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളും ശിൽപങ്ങളുടെ വ്യാപനവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കണ്ടെത്തുന്നത് പ്രധാനമാണെങ്കിലും, സഹബന്ധം മാത്രം നേരിട്ടുള്ള കാരണബന്ധം തെളിയിക്കുന്നില്ല. അതുപോലെ, സാമൂഹിക വിശദീകരണങ്ങൾ ശിൽപങ്ങളുടെ തത്ത്വചിന്താപരമായ അർത്ഥങ്ങളെയും മതപരമായ പ്രതീകാത്മകതയെയും പൂർണമായി വിശദീകരിക്കണമെന്നില്ല. പ്രാദേശിക വ്യത്യാസങ്ങൾ, സ്ത്രീകളുടെ പ്രതിനിധാനം, കലാകാരന്മാരുടെ പ്രവർത്തനശേഷി, ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ ദൃശ്യക്രമം എന്നിവയെ കൂടുതൽ വിശദമായി ഉൾപ്പെടുത്തുന്ന തുടർപഠനങ്ങൾക്ക് ഇവിടെ വലിയ സാധ്യതയുണ്ട്. ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഗവേഷണം 1970-ൽ സമർപ്പിച്ച പ്രബന്ധത്തിൽനിന്ന് വികസിച്ചതിനാൽ, അതിന്റെ വാദങ്ങളെ ആ കാലഘട്ടത്തിലെ അക്കാദമിക ചർച്ചകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വിലയിരുത്തുന്നതും പ്രധാനമാണ്.

മൊത്തത്തിൽ, ഡോ. ദേവാംഗന  ദേശായിയുടെ Erotic Sculpture of India: A Socio-Cultural Study ഇന്ത്യൻ ക്ഷേത്രശിൽപങ്ങളിലെ ശൃംഗാരാവിഷ്കാരങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിൽ നിർണായകമായ സംഭാവന നൽകിയ കൃതിയാണ്. അതിന്റെ പ്രാധാന്യം ശൃംഗാരശിൽപങ്ങളെ ന്യായീകരിക്കുന്നതിലോ അപലപിക്കുന്നതിലോ അല്ല, മറിച്ച് അവയെ ചരിത്രപരമായ തെളിവുകളായി വായിക്കുകയും അവയുടെ സാമൂഹികവും മതപരവുമായ അർത്ഥങ്ങൾ അന്വേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലാണ്. ഫ്യൂഡൽ അധികാരഘടന, ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ സമ്പത്ത്, താന്ത്രിക പാരമ്പര്യങ്ങൾ, മാന്ത്രിക-മതപരമായ വിശ്വാസങ്ങൾ, ദേവദാസി സ്ഥാപനം, സാഹിത്യവും വാസ്തുവിദ്യയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എന്നിവയെ ഒരുമിച്ച് പരിഗണിക്കുന്നതിലൂടെ ദേശായി ഇന്ത്യൻ കലാചരിത്രത്തെ കൂടുതൽ സമഗ്രമായി സമീപിക്കുന്നു. ചില സാമൂഹിക വിശദീകരണങ്ങൾ കൂടുതൽ തെളിവുകളോടെ പുനഃപരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ടെങ്കിലും, ഈ കൃതി തുടർഗവേഷണങ്ങൾക്ക് ശക്തമായ അടിത്തറ ഒരുക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ കലാചരിത്രം, ക്ഷേത്രവാസ്തുവിദ്യ, മതപഠനം, സാമൂഹ്യശാസ്ത്രം, സാംസ്കാരികപഠനം എന്നിവയിൽ ഗവേഷണം നടത്തുന്നവർക്ക് ഈ ഗ്രന്ഥം ഇന്നും പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു പഠനസ്രോതസ്സാണ്.

***

ഗ്രന്ഥസൂചി: Desai, Devangana. Erotic Sculpture of India: A Socio-Cultural Study. New Delhi: Tata McGraw-Hill Publishing Company, 1975. രണ്ടാം പതിപ്പ്: New Delhi: Munshiram Manoharlal, 1985.

ലേഖകപരിചയം

ഡോ. വിനി ദേവയാനി

Malayalam Teacher, Art Historian, and Author of 10 Scholarly Works; CCRT Fellowship Recipient, Ministry of Culture, Government of India.