പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ അവസാനത്തിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ തുടക്കത്തിലുമുള്ള ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തെ, തൻ്റെ ലെൻസിലൂടെ അനശ്വരമാക്കിയ ഇന്ത്യൻ ഫോട്ടോഗ്രാഫറാണ് ലാല ദീൻ ദയാൽ (Lala Deen Dayal, 1844–1910). തൻ്റെ ആകർഷകമായ കാഴ്ചപ്പാടുകളാൽ, ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെയും നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെയും ലോകം ചിത്രീകരിച്ച ക്ലിക്കുകളിലൂടെ അദ്ദേഹം അമരത്വം നേടി. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പേര് 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യൻ ഫോട്ടോഗ്രാഫിയുടെ പര്യായമായി മാറി.
1844-ൽ ഉത്തർപ്രദേശിലെ സർദാനയിൽ ജനിച്ച ദീൻ ദയാൽ, 1870-കളിൽ ഇൻഡോറിലെ സെൻട്രൽ ഇന്ത്യ ഏജൻസിയുടെ പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പിൽ സർവേയറായി ജോലി ചെയ്യവേയാണ് ഒരു ക്യാമറ സ്വന്തമാക്കുന്നത്. ഇൻഡോറിലെ മഹാരാജാവ് തുക്കോജി റാവു രണ്ടാമൻ അദ്ദേഹത്തെ ഫോട്ടോഗ്രാഫി ലോകത്തേക്ക് പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും, 1876-ൽ വെയിൽസ് രാജകുമാരൻ്റെ സന്ദർശനത്തിൻ്റെ ഫോട്ടോ ഡോക്യുമെൻ്റേഷനുള്ള ചുമതല ഏൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇത് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ജീവിതത്തിലെ ഒരു വഴിത്തിരിവായി മാറി.
രാജകീയ ദര്ബാറിലെ കലാകാരന്
ഫോട്ടോഗ്രാഫി ഒരു വിജയകരമായ കരിയറാക്കി മാറ്റുന്നതിനുള്ള ദീൻ ദയാലിൻ്റെ യാത്ര അവിശ്വസനീയമായിരുന്നു. 1878-ൽ സാഞ്ചിയിലെ മഹത്തായ സ്തൂപം രേഖപ്പെടുത്തിയ അദ്ദേഹം, സാമ്രാജ്യത്വ ഉദ്യോഗസ്ഥരോടൊപ്പവും രാജകുടുംബങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും പ്രവർത്തിച്ചു.
- വിഷയങ്ങളുടെ വൈവിധ്യം: ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെയും മഹാരാജാക്കളുടെയും വിചിത്രമായ ജീവിതം, ഇന്ത്യയുടെ അത്ഭുതകരമായ വാസ്തുവിദ്യാ പൈതൃകം, മനോഹരമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾ, ഹൈദരാബാദിലെ സെനാന സ്ത്രീകൾ എന്നിവയെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ചിത്രവിഷയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
- നിസാമിൻ്റെ കോർട്ട് ഫോട്ടോഗ്രാഫർ: 1885-ൽ തൻ്റെ സർക്കാർ ജോലിയിൽ നിന്ന് വിടുതൽ നേടിയ അദ്ദേഹം, കൊളോണിയൽ ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന സ്ഥലങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന്, ബ്രിട്ടീഷ് രാജിൻ്റെ ഏറ്റവും സമ്പന്ന സംസ്ഥാനമായിരുന്ന ഹൈദരാബാദിലെ ആറാമത്തെ നിസാം മിർ മഹ്ബൂബ് അലി ഖാനു വേണ്ടി ജോലിചെയ്തു തുടങ്ങിയത് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കരിയറിൽ വലിയ കുതിച്ചുചാട്ടം ഉണ്ടാക്കി.
- ബഹുമതികൾ: ദീൻ ദയാലിന് നിസാമിൻ്റെ ‘കോടതി ഫോട്ടോഗ്രാഫർ’ പദവി ലഭിച്ചു. ‘മുസവീർ-ഇ ആസാഫ് ജാഹി’ (ആസാഫ് ജാഹിസിന്റെ കലാകാരൻ) എന്ന പദവിയും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. പിന്നീട്, നിസാമിൻ്റെ ജന്മദിനാഘോഷത്തിൽ “രാജ ബഹദൂർ മുസവീർ ജംഗ്” (“ഫോട്ടോഗ്രാഫിയുടെ ധീര യോദ്ധാവ്”) എന്ന ബഹുമതിയും പ്രതിമാസം 600 രൂപ ശമ്പളവും ലഭിച്ചു.
- റോയൽ വാറന്റ്: 1887-ൽ വിക്ടോറിയ രാജ്ഞിയുടെ ഫോട്ടോഗ്രാഫറായി അദ്ദേഹം നിയമിതനായി. 1897-ൽ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ സ്റ്റുഡിയോയ്ക്ക് റോയൽ വാറന്റ് ലഭിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രശസ്തിയുടെ കിരീടത്തിലെ പൊൻതൂവലായിരുന്നു.
-
Sir Auckland Colvin and Family, Simla : Photo By Lala Deen Dayal
ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ഫോട്ടോഗ്രാഫര് ഇന്ഡോര്, സെക്കന്തരാബാദ്, ബോംബെ എന്നിവിടങ്ങളില് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്റ്റുഡിയോകള് വിജയകരമായി പ്രവര്ത്തിച്ചു. ഏകദേശം 30,000-ല് അധികം ചിത്രങ്ങള് അദ്ദേഹം പകര്ത്തിയതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ‘ലാല ദീന് ദയാല് & സണ്സ്’ എന്ന സ്ഥാപനം വികസിപ്പിക്കുകയും ബോംബെയിലെ സ്റ്റുഡിയോ തന്റെ മക്കളെ ഏല്പ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
1905-ൽ, മരണാനന്തരം ബോംബെ ഗസറ്റിയർ അദ്ദേഹത്തിന് “ആദ്യത്തെ മികച്ച ഇന്ത്യൻ ഫോട്ടോഗ്രാഫർ” എന്ന പദവി നൽകി. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം 2006-ൽ ഇന്ത്യാ ഗവൺമെൻ്റ് 500 രൂപ തപാൽ സ്റ്റാമ്പ് പുറത്തിറക്കി.
മുപ്പതുവർഷത്തിലേറെ നീണ്ട കരിയറിൽ, ഒരു അമേച്വർ ഫോട്ടോഗ്രാഫറിൽ നിന്ന്, കൊട്ടാരം ഫോട്ടോഗ്രാഫറിലേക്കുള്ള ദയാലിൻ്റെ വിസ്മയകരമായ വളർച്ച, ഫോട്ടോഗ്രാഫിയുടെ ശക്തിയും കഴിവും വെളിവാക്കുന്നു. ഒരു നൂറ്റാണ്ടിലേറെയായി, ഗംഭീരമായ ബ്ലാക് ആൻഡ് വൈറ്റ് സ്വഭാവചിത്രങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പൈതൃകം ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിൻ്റെയും സംസ്കാരത്തിൻ്റെയും ജീവിക്കുന്ന രേഖയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
മുബാറക്ക് ആത്മത
ലെൻസ് അധിഷ്ഠിത ദൃശ്യകലാകാരൻ, എഴുത്തുകാരൻ.
നിത്യജീവിതത്തിലെ ലളിതമായ കാഴ്ചകളെയും വസ്തുക്കളെയും കാലം, ഇടം, അസ്തിത്വം എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സവിശേഷമായ ദൃശ്യഭാഷയാണ് മുബാറക്കിന്റെ അടയാളം. കല സ്ഥാപനങ്ങളിലല്ല, ജീവിതത്തിന്റെ സ്വാഭാവികതയിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നതെന്ന് മുബാറക്ക് വിശ്വസിക്കുന്നു. ക്യാമറയെ കേവലം ഒരു ഉപകരണമായല്ല, മറിച്ച് ലോകത്തെ നിശ്ശബ്ദമായി കേൾക്കാനുള്ള ഒരു മാധ്യമമായാണ് ഇദ്ദേഹം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്.
ശ്രദ്ധേയമായ നിരവധി ഏകാംഗ, ഗ്രൂപ്പ് പ്രദർശനങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തു. കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമി സ്റ്റേറ്റ് അവാർഡ് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആത്മത ഫൗണ്ടേഷന്റെ ഫൗണ്ടറും കോഓർഡിനേറ്റിംഗ് ട്രസ്റ്റിയും ആണ്. ആർട്ട്നേച്ചർ (ArtNature) എന്ന കൂട്ടായ്മയുടെ ആർട്ടിസ്റ്റിക് ഡയറക്ടറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
No Comments yet!