കേപ് ടൗണിലെ പിയാനോയും മട്ടാഞ്ചേരിയുടെ ഗസലുകളും

 

വാക്കുകൾ തോൽക്കുന്നിടത്ത് സംഗീതം സംസാരിക്കുന്നു. കലാകാരന്റെ ആത്മാവ് ശാരീരിക യാത്ര അവസാനിച്ചശേഷവും ഏറെക്കാലം പാടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമെന്നത്‌ കയ്പേറിയതും മധുരമുള്ളതുമായ സത്യം. ഇതിഹാസങ്ങൾ മരിക്കുന്നില്ല, എന്നാൽ അവ കാലാതീതമായ സമ്മാനമായി മാറുന്നു, വ്യത്യസ്ത തലമുറകളുടെ ആത്മാവുകളെയും ഹൃദയങ്ങളെയും പിടിച്ചെടുക്കുന്ന അവരുടെ ഈണങ്ങളിൽ തുടർന്നും ജീവിക്കുമെന്ന ഉദ്ധരണി ഡാനിഷ് എഴുത്തുകാരനും കവിയുമായ ഹാൻസ് ക്രിസ്റ്റ്യൻ ആൻഡേഴ്സന്റേതാണ്‌. ആ ഇതിഹാസം ചരിത്രത്തിലേക്ക്‌ മടങ്ങി; നെൽസൺ മണ്ടേല തങ്ങളുടെ മൊസാർട്ട് എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ച, ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ സംഗീതത്തിൽ ഏറ്റവും മുഴക്കമുണ്ടാക്കിയ പ്രതീകമായ അബ്ദുള്ള ഇബ്രാഹിം. ലോകപ്രശസ്‌തനായ മികച്ച ജാസ് പിയാനിസ്‌റ്റും സംഗീതസംവിധായകനും. ഒരിക്കൽ ഡോളർ ബ്രാൻഡ് എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന അദ്ദേഹം 2026 ജൂൺ 15 ന് 91‐ാം വയസ്സിൽ ജർമനിയിലെ ബവേറിയയിലാണ്‌ വിടചൊല്ലിയത്‌.

2006 ഒക്ടോബർ നാലു മുതൽ എട്ടു വരെ നടന്ന 58-‐ാമത് ഫ്രാങ്ക്ഫർട്ട് പുസ്തകമേളയിൽ അന്തരിച്ച പ്രശസ്‌ത എഴുത്തുകാരൻ ബാബു ഭരദ്വാജിനൊപ്പം അബ്ദുള്ള ഇബ്രാഹിന്റെ അതുല്യ പ്രകടനത്തിനു മുന്നിൽ, വ്യാകരണങ്ങൾ അധികം വശമില്ലാതിരുന്നിട്ടും ഞാൻ അതിശയത്തോടെയാണ്‌ ഇരുന്നത്‌. 1934 ൽ കേപ് ടൗണിലെ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് സിക്സ് പരിസരത്താണ് അബ്ദുള്ള വളർന്നത്. ഏഴാം വയസ്സിൽ മുത്തശ്ശി പിയാനോ പഠിപ്പിച്ചു. പിന്നെ ഒരിക്കലും വായന നിർത്തിയില്ല. ആ സംഗീത പൈതൃകം കാലാതീതങ്ങളായ ഈണങ്ങളിലും ആഗോള സംസ്കാരത്തിൽ അവശേഷിപ്പിച്ച ആഴത്തിലുള്ള മുദ്രയിലും ജീവിക്കുന്നു. ട്രംപറ്റർ ഹ്യൂ മസെകേലയെ ഉൾപ്പെടുത്തി 1959-ൽ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ കറുത്തവർഗക്കാർ മാത്രമുള്ള ആദ്യത്തെ ആധുനിക ജാസ് ബാൻഡായ ദി ജാസ് എപ്പിസ്റ്റൽസ് രൂപീകരിച്ച അബ്ദുള്ള വർണവിവേചനത്തിനെതിരായ പോരാട്ടത്തിന്റെ ശാശ്വത പ്രതീകമായി. ഡോളർ ബ്രാൻഡ് എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഗീതം പരമ്പരാഗത ആഫ്രിക്കൻ ഗാനം, ചർച്ച് സുവിശേഷം, ആധുനിക ജാസ്, മറ്റ് പാശ്ചാത്യ ശൈലികൾ എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം കേപ് ടൗണിലെ ബഹുസാംസ്കാരിക തുറമുഖ ജില്ലകളിലെ തന്റെ ബാല്യകാലത്തിന്റെ വൈവിധ്യമാർന്ന ശബ്ദങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ടു. ഏഴ്‌ ദശാബ്ദങ്ങൾ നീണ്ട കരിയർ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ ജാസിന്റെ ഹൃദയസ്പർശിയായ ശബ്ദത്തെ നിർവചിച്ചാണ്‌ മുന്നേറിയത്‌.

15-‐ാം വയസ്സിൽ പിയാനിസ്റ്റായി പ്രൊഫഷണൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു. തെലോണിയസ് മോങ്കും ഡ്യൂക്ക് എല്ലിങ്‌ടണും പ്രധാന ജാസ് സ്വാധീനങ്ങളായി വേറിട്ടുനിന്നു. വർണവിവേചന വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ശാശ്വത ഗാനമായി മാറിയ മാനെൻബർഗ് എന്ന രചനയിലൂടെയാണ് അബ്ദുള്ള ഏറ്റവും അറിയപ്പെടുന്നത്. കേപ്പ് ടൗണിലെ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് സിക്സിൽ വീടുകൾ നശിപ്പിച്ചശേഷം വർണവിവേചന സർക്കാർ സമൂഹത്തെ ബലമായി മാറ്റി പാർപ്പിച്ച കേപ്പ് ഫ്ലാറ്റ്സിലെ തൊഴിലാളിവർഗ ടൗൺഷിപ്പാണ്‌ മാനെൻബർഗ്‌. അടിച്ചമർത്തൽ സാഹചര്യങ്ങളും നിർബന്ധിത കുടിയിറക്കലുകളും ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും ആളുകൾ തങ്ങളുടെ സംസ്കാരം അവകാശപ്പെടുകയും വേർതിരിക്കപ്പെട്ടതാണെങ്കിലും സമൂഹത്തിൽ വേരൂന്നിയവരായി മാറുകയും ചെയ്തു. പരമ്പരാഗത ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ മറാബിയും ബക്വംഗ താളങ്ങളും അമേരിക്കൻ ജാസുമായി സംയോജിപ്പിച്ച് ആ ട്രാക്കിൽ ഡ്രൈവിങ്‌, ചാക്രിക പിയാനോ ഗ്രൂവ്, ബേസിൽ കോട്‌സി, റോബി ജാൻസൻ എന്നിവരുടെ ഐക്കണിക് സാക്‌സോഫോൺ സോളോകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു ഇന്നും. അങ്ങനെ അത് പ്രത്യാശയുടെയും പ്രതിരോധത്തിന്റെയും സഹിഷ്ണുതയുടെയും പ്രിയപ്പെട്ട ഗാനമായി. ക്രൂരതയ്ക്കും തിന്മയ്ക്കും മുന്നിൽ മനുഷ്യന്റെ അന്തസ്സിന്റെ ആഘോഷവുമാണ്.

സന്തോഷവും പ്രതിബന്ധങ്ങൾ അതിജീവിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹവും

ആകർഷകമായ ഈണങ്ങളിലും ഉജ്ജ്വലമായ കേപ്പ് ജാസ് താളങ്ങളിലും ജീവിതത്തെ ഉറപ്പിക്കുന്ന സന്തോഷവും എല്ലാ പ്രതിബന്ധങ്ങളെയും അതിജീവിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹവും കേൾക്കാം. അക്കാലത്ത് മാനെൻബർഗ് നഗരം ദാരിദ്ര്യം, കുറ്റകൃത്യം, അക്രമം എന്നിവയുടെ പര്യായമായിരുന്നു. എന്നാൽ ആൽബം ഉദാത്ത ജാസ് പ്രതിഭയ്ക്കും മനുഷ്യാത്മാവിന്റെ അന്തർലീനമായ കുലീനതയ്ക്കും മഹത്വത്തിനും സംഗീത സ്മാരകമായി നിലകൊള്ളുന്നു. 1960- കളിലെ അപ്പാർത്തീഡ്‌ കാലഘട്ടത്തിൽ അബ്ദുള്ള ന്യൂയോർക്ക് പട്ടണത്തിലേക്ക് താമസം മാറി; 1970-കളിൽ സ്വന്തം രാജ്യത്തേക്കുള്ള ഹ്രസ്വമായ തിരിച്ചുവരവ് ഒഴികെ. സംഗീതവും കോഡുചെയ്ത സന്ദേശങ്ങളും നെൽസൺ മണ്ടേലയിൽ എങ്ങനെ എത്തിയെന്നതിന്റെ കഥ വികാരോജ്വലമാണ്‌. 1985-ൽ തടവിലാക്കപ്പെട്ട പോൾസ്മൂർ ജയിലിൽ നാടുകടത്തപ്പെട്ട ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ ജാസ് ട്രംപറ്റ് വാദകൻ ഹ്യൂ മസെകെലയ്ക്ക് കൈകൊണ്ട് എഴുതിയ കത്ത് രഹസ്യമാക്കിനിർത്തി. പ്രത്യാശയുടെ സന്ദേശത്തിൽനിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് മസേകെല ബ്രിങ്‌ ഹിം ബാക്ക് ഹോം (നെൽസൺ മണ്ടേല) എന്ന വർണവിവേചന വിരുദ്ധ ഗാനം രചിച്ചു. 1987 ൽ ഇറങ്ങിയ അത്‌ മണ്ടേല സോവെറ്റോയിലേക്കുള്ള തിരിച്ചുവരവിന്‌ അപേക്ഷിക്കാൻ നിമിത്തമാവുകയും ആഗോള ഫ്രീ മണ്ടേല പ്രസ്ഥാനത്തിനായുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര പ്രതിഷേധമായി മാറുകയും ചെയ്തു. 1990-കളുടെ തുടക്കം വരെ അബ്ദുള്ള പ്രവാസത്തിൽ തുടർന്നു. ദശാബ്ദങ്ങൾ നീണ്ട സപര്യയിൽ ലോകമെമ്പാടും വ്യാപകമായി പര്യടനം നടത്തി. ഏകാംഗ പ്രകടനത്തിനും മാക്സ് റോച്ച്, കാർലോസ് വാർഡ്, റാണ്ടി വെസ്റ്റൺ എന്നിവരുൾപ്പെടെയുള്ളവർക്കൊപ്പമോ യൂറോപ്പിലെ ക്ലാസിക്കൽ ഓർക്കസ്ട്രകളുമായി സഹകരിച്ചോ പ്രധാന വേദികളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഹ്യൂ മസേകേല, ഡോൺ ചെറി, എൽവിൻ ജോൺസ് എന്നിവരോടൊപ്പം വേദി പങ്കിട്ടു. 1963-ൽ സൂറിച്ചിലെ ക്ലബ്ബിൽ അദ്ദേഹം പാടുന്നത് ഡ്യൂക്ക് എല്ലിങ്‌ടൺ കേൾക്കാനിടയായി. ഇഷ്ടപ്പെട്ട ഉടൻ ഇബ്രാഹിമിന്റെ ആദ്യ ആൽബം ‘ഡ്യൂക്ക് എല്ലിങ്‌ടൺ പ്രസന്റ്സ് ദി ഡോളർ ബ്രാൻഡ് ട്രിയോ’ പുറത്തിറക്കി. അത്‌ ജാസിൽ പിന്തുടരേണ്ട പുതിയ ശബ്ദമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. ഏറ്റവും പ്രധാന റെക്കോർഡിങ്‌ ഏറെക്കഴിഞ്ഞാണ് വന്നത്.

മണ്ടേലയുടെ സ്ഥാനാരോഹണത്തിലും “മാനെൻബർഗ്’ അവതരണം

1974 ജൂണിൽ ഇബ്രാഹിമും സംഘവും “മാനെൻബർഗ്’ മെലഡി ഒറ്റ ടേക്കിൽ അവതരിപ്പിച്ചത്‌ വർണവിവേചന വിരുദ്ധ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയുടെ അനൗദ്യോഗിക ഗാനമായി മാറി. 1994 മെയ് 10 ന് പ്രിട്ടോറിയയിലെ യൂണിയൻ ബിൽഡിങ്ങിൽ അന്താരാഷ്ട്ര പ്രമുഖരുടെയും ദശലക്ഷക്കണക്കിന് പൗരന്മാരുടെയും സദസ്സിനു മുന്നിൽ നെൽസൺ മണ്ടേലയുടെ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനാരോഹണ ചടങ്ങിലും അത്‌ അവതരിപ്പിച്ചു. ആ സംഗീതം ജനങ്ങളെ രസിപ്പിക്കുക മാത്രമല്ല, രാജ്യത്തെ അതിന്റെ ഇരുണ്ട വർഷങ്ങളിലൂടെ യാത്രചെയ്യിപ്പിച്ചു. നൂറിലേറെ ആൽബങ്ങളും ലോകത്തിന് അവകാശപ്പെട്ട സംഗീത പാരമ്പര്യവും അവശേഷിപ്പിച്ച ഇബ്രാഹിം മരിക്കുന്നതിന് ഏതാനും ആഴ്ചകൾക്ക് മുമ്പും 2026 മാർച്ച് 27‐ 28 തീയതികളിലെ 26-‐ാമത് വാർഷിക കേപ് ടൗൺ ഇന്റർനാഷണൽ ജാസ് ഫെസ്റ്റിവലിൽ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചു. ഇന്റർനാഷണൽ കൺവെൻഷൻ സെന്ററിൽ ആഫ്രിക്കയിലെ ഏറ്റവും മഹത്തായ ഒത്തുചേരലെന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ട നിശയിൽ കിപ്പീസ്, മാനെൻബർഗ്, മോസസ് മോളേലെക്വ, റോസീസ് എന്നീ നാല് വ്യത്യസ്ത വേദികളിലായി 36- പ്രകടനങ്ങളുണ്ടായി. 2026-ലെ പതിപ്പിൽ ആഗോളതലത്തിൽ പ്രശസ്തരും ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ സംഗീതജ്ഞരും പങ്കെടുത്തു. ജാസ് ഫെസ്റ്റിവലിൽ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ച്‌ അബ്ദുള്ള ആഫ്രിക്കൻ പാരമ്പര്യം, പള്ളി സംഗീതം, ജാസ് എന്നിവയെ സ്വന്തം ശബ്ദത്തിൽ പൂർണമായും സംയോജിപ്പിച്ചു. ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ യുവ സംഗീതജ്ഞർ ഇപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തെ തങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ സ്വാധീനമെന്ന് വിളിക്കുന്നു. അമേരിക്കൻ ടൗൺഷിപ്പ് ജാസുമായി ലയിച്ച ആത്മീയ, ക്ലാസിക്കൽ, പരമ്പരാഗത ആഫ്രിക്കൻ സംഗീതത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ചുഴലിക്കാറ്റിലൂടെ രൂപപ്പെടുത്തിയ വ്യതിരിക്തമായ ശബ്ദം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സവിശേഷ ശൈലിയായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു. പ്രതിഷേധ സംഗീതത്തിനും ആഴത്തിൽ ഉൾച്ചേർന്ന പ്രതിരോധത്തിനും രൂപംനൽകിയ അത് സമകാലീനരുടെ കാലഘട്ടത്തെയും പ്രവർത്തനങ്ങളെയും നിർവചിച്ചു. അതുല്യ സമർപ്പണവും സമ്പൂർണ വൈദഗ്ധ്യവും ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ ജാസിനെ ലോക വേദികളിലേക്ക്‌ കൊണ്ടുപോയി. സംസ്കാരത്തിൽ വേരൂന്നിയതും എന്നാൽ വൈവിധ്യത്തിന്റെ സമ്പന്നതയ്ക്കും ജിജ്ഞാസയ്ക്കും തുറന്നതുമായ ശക്തിയെക്കുറിച്ച് ഓർമപ്പെടുത്തി.

ദേശീയ നിധി കൈമോശംവന്നു,ആ സംഗീതം ഞങ്ങളിൽ എന്നേക്കും പ്രതിധ്വനിക്കും

ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയ്ക്ക് ദേശീയ നിധി കൈമോശംവന്നു, ലോകത്തിന് ഒരു ഭീമനെ നഷ്ടപ്പെട്ടു. നന്നായി പോകൂ അബ്ദുള്ള ഇബ്രാഹിം, നിങ്ങളുടെ സംഗീതം ഞങ്ങളിൽ എന്നേക്കും പ്രതിധ്വനിക്കുമെന്നായിരുന്നു വിലാപ യാത്രയിലെ ആദരാഞ്ജലി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഴുവൻ യാത്രയിലൂടെയും കേപ് ടൗണിലെ ബാല്യം, പ്രവാസ വർഷങ്ങൾ, ഡ്യൂക്ക് എല്ലിങ്‌ടണിന്റെ കണ്ടെത്തൽ, വർണവിവേചനത്തിന്റെ അടിയിളക്കിയ ദേശീയഗാനം, അവസാന ദശകത്തിലെ ആർദ്രമായ സോളോ സംഗീതം എന്നിവ ഏറെ ചർച്ചയായി. ചില കലാകാരന്മാർ ഒരു തലക്കെട്ടിനെക്കാൾ കൂടുതൽ അർഹിക്കുന്നു, അവരിൽ ഒരാളായ അബ്ദുള്ള ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയെയും പടിഞ്ഞാറൻ കേപ്പിനെയും ശ്രദ്ധേയമാക്കുന്ന എല്ലാറ്റിനെയും പ്രതിനിധീകരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഗീതം അതുല്യമായ സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യത്തിന്റെയും ഭൂതകാലത്തിന്റെയും കഥ പറഞ്ഞു. കലയിലെ അഗാധമായ ആജീവനാന്ത നേട്ടങ്ങൾക്ക്‌ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ ദേശീയ ബഹുമതിയായ ഓർഡർ ഓഫ് ഇഖാമംഗയും എൻഇഎ ജാസ് മാസ്റ്റേഴ്സ് ഫെലോഷിപ്പും ലഭിച്ചു 2009-ൽ വിറ്റ്സ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി സംഗീതത്തിൽ ഓണററി ഡോക്ടറേറ്റ് നൽകി ആദരിച്ചു. ജാസ് എപ്പിസ്റ്റലുകളിൽ ഒരിക്കലും പരസ്യ രാഷ്ട്രീയ സംഗീതം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ലെങ്കിലും ഷാർപ്പ്‌വില്ലെ കൂട്ടക്കൊല ഉൾപ്പെടെ 1960-കളുടെ ക്രൂരമായ അടിച്ചമർത്തലുകളോട്‌ ആ ധാരയ്‌ക്ക്‌ മുഖംതിരിഞ്ഞു നിൽക്കാനായില്ല. 1960 മാർച്ച് 21 ന് വർണവിവേചന വ്യവസ്ഥയ്ക്കും അതിന്റെ നിയമങ്ങൾക്കുമെതിരെ പ്രതിഷേധിച്ച്‌ ട്രാൻസ്‌വാൾ പ്രവിശ്യയിലെ ഷാർപ്പ്‌വില്ലെ ടൗൺഷിപ്പിലെ പൊലീസ് സ്റ്റേഷന് പുറത്ത് തടിച്ചുകൂടിയ ജനക്കൂട്ടത്തിന് നേരെ വെടിയുതിർത്തു. പാൻ-ആഫ്രിക്കനിസ്റ്റ് കോൺഗ്രസിന്റെ ആഹ്വാനം കേട്ട്‌ 5000 പേരാണ്‌ തടിച്ചുകൂടിയത്‌. നട്ടുച്ചയ്ക്ക് മുന്നറിയിപ്പില്ലാതെ 1344 റൗണ്ട് വെടിവച്ചു. 29 കുട്ടികൾ ഉൾപ്പെടെ 91 പേർ മരിച്ചു. പരിക്കേറ്റവർ 238. ഓടി രക്ഷപ്പെടുന്നതിനിടെ നിരവധിയാളുകൾക്ക് പിന്നിൽ വെടിയേറ്റു.

ജന്മനാട്ടിൽ നിന്ന് യൂറോപ്പിലേക്ക് പലായനത്തിന്‌ നിർബന്ധിതനാക്കി

വർണവിവേചന ഭരണകൂടം കറുത്ത കലാകാരന്മാരെ കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മപരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കിയത്‌ ഇബ്രാഹിമിനെ ജന്മനാട്ടിൽ നിന്ന് യൂറോപ്പിലേക്ക് പലായനം ചെയ്യാൻ നിർബന്ധിതനാക്കി. സൂറിച്ചിൽ ഭാവി ഭാര്യ സതിമ ബിയ ബെഞ്ചമിൻ ബിഗ് ബാൻഡ് പ്രഗത്ഭൻ ഡ്യൂക്ക് എല്ലിങ്‌ടണിനെ കാണാൻ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം ഒരു റെക്കോർഡിങ്‌ സെഷൻ ഒരുക്കി. തത്ഫലമായി പിറന്ന രത്നമെന്ന്‌ ഖ്യാതിനേടിയ ആൽബം ഇബ്രാഹിമിന്റെ അതിവേഗം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ചാപ്‌സുകൾ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. ഡോളറിന്റെ ഡാൻസ് പോലുള്ള ട്രാക്കുകൾ സുവിശേഷ സ്വാധീനം അതിന്റെ സന്തോഷകരമായ പദസമുച്ചയത്തിൽ പ്രകടമാക്കി. പക്ഷേ ജംപിങ്‌ റോപ്പ് വൈദഗ്ദ്ധ്യം ഏറെക്കുറെ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്‌തു. മെലഡിക് സന്യാസികളെ ആധുനിക തീയുടെ പൊട്ടിത്തെറികളിലേക്ക് വേഗത്തിലാക്കുന്നുവെന്നായിരുന്നു വിശേഷണം. 1960കളുടെ അവസാനം മുതൽ ഇബ്രാഹിം കേപ് ടൗണിലേക്ക് പതിവായി സന്ദർശനം തുടങ്ങി, 1968 ൽ ഇസ്ലാം മതം സ്വീകരിച്ച് പേര് മാറ്റി, 1970 ൽ ഹജ്ജ് തീർത്ഥാടനം നടത്തി. ഭിന്നതകൾ ഏറിവന്ന വർണവിവേചന കാലഘട്ടത്തിലെ കേപ് ടൗണിലേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്കിടെയാണ് അദ്ദേഹം ഏറ്റവും പ്രശസ്ത രചന മന്നൻബർഗ് എഴുതിയത്. കാതുകളെ വിറപ്പിക്കുന്ന ഉജ്ജ്വല ടോപ്പ്-ലൈൻ മെലഡിയും ടെനർ സാക്സോഫോണിസ്റ്റ് ബേസിൽ കോറ്റ്സിയുടെ അലറുന്ന സോളോയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഗാനം നിരന്തരമായ സന്തോഷത്തിന്റെ മാനസികാവസ്ഥയിൽ പ്രതിരോധം കണ്ടെത്തി. ഒറ്റ ടേക്കിൽ റെക്കോർഡുചെയ്‌ത അത്‌ താമസിയാതെ അനൗദ്യോഗിക പൗരാവകാശ ഗാനമായി മാറി, പലപ്പോഴും റാലികളിൽ പ്ലേ ചെയ്യുകയും നെൽസൺ മണ്ടേലയുടെ പ്രിയപ്പെട്ടതായി മാറുകയും ചെയ്തു. റോബൻ ദ്വീപിലെ തടവിൽ കഴിയവെ ആരോ കടത്തിയെത്തിച്ച പതിപ്പ് അദ്ദേഹം കേട്ടതായി പറയപ്പെടുന്നു. 1970-കളിൽ ജാസ് ഫ്യൂഷൻ ട്രംപറ്റർ ഡോൺ ചെറിയുമായുള്ള സൗഹൃദം ഇബ്രാഹിമിലെ പിയാനിസ്റ്റിനെ അവന്റ്ഗാർഡിലേക്ക് കൂടുതൽ തിരിയാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു. 1977-ലെ ദി ജേർണി എന്ന ആൽബത്തിനായി അദ്ദേഹം അതുവരെയുള്ളതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും വലിയ സംഗീത സംഘങ്ങളിലൊന്നായ – ഒമ്പത്‌ പീസുകൾ – മൂന്ന് ട്രാക്കുകൾ ആവേശകരമായ സ്വതന്ത്ര ടെംപോ ഇംപ്രൊവൈസേഷനുകളിൽ നങ്കൂരമിട്ട്‌ നിർമിച്ചു. 17 മിനിറ്റ് ദൈർഘ്യമുള്ള ജബുലാനി (ജോയ്) എന്ന സ്യൂട്ട് ഹൈലൈറ്റായി. സാധാരണ സന്തോഷവാനായ ഇബ്രാഹിമിന്റെ ലീഡ് ലൈനോടെയാണ് ഇതിന്റെ ആരംഭം. തുളച്ചുകയറുന്ന സ്വതന്ത്ര മെച്ചപ്പെടുത്തലിന്റെ പ്രവാഹംപോലെ. ആൾട്ടോ സാക്‌സഫോൺ വാദകൻ കാർലോസ് വാർഡ് മുകളിലേക്ക് ഉയരുന്നു, എന്നാൽ ഇബ്രാഹിമിന്റെ മൃദുലമായ വാക്കുകൾ ശ്രോതാക്കളെ നിലംപരിശാക്കി.
ജസ്റ്റ് യു, ജസ്റ്റ് മി ദി ജേർണി അവസാന പരീക്ഷണാത്മകതയുടെ ആഹ്വാനങ്ങളിൽ നിന്ന് 1982-ലെ ആഫ്രിക്കൻ ഡോണിൽ മനോഹരമായ സോളോ ഔട്ടിങ്‌ ഒഴുകി. തെലോണിയസ് മോങ്ക്, ജോൺ കോൾട്രെയ്ൻ, ഡ്യൂക്ക് എല്ലിങ്‌ടൺ, ബില്ലി സ്ട്രെയ്‌ഹോൺ തുടങ്ങിയ ജാസ് പൂർവികർക്ക് ആദരാഞ്ജലികൾ അർപ്പിക്കുന്ന ഗാനത്തിൽ 1929-ലെ ആവേശകരമായ ജസ്റ്റ് യു, ജസ്റ്റ് മി എന്നതിന്റെ ഇബ്രാഹിം വ്യാഖ്യാനമാണ് വേറിട്ടുനിന്നത്. 1983-ൽ രൂപീകൃതമായശേഷം സെപ്‌റ്ററ്റ് ഏകായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും നിലനിൽക്കുന്ന ബാൻഡുകളിൽ ഒന്നായി മാറി. മണ്ടേല (പുരാതന കിണറ്റിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം 1985) മൂന്ന് സാക്‌സോഫോണുകൾ, ട്രോംബോൺ, ബാസ്, ഡ്രംസ് എന്നിവയുടെ അസാധാരണമായ ഫോർമാറ്റ് ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. വിപുലീകരിച്ച ഹോൺ വിഭാഗം, ബിഗ്-ബാൻഡ് ഫീലും ഡ്രൈവിങ്‌ സ്മോൾ ഫോർമാറ്റ് റിഥം വിഭാഗവും ഉപയോഗിച്ചായിരുന്നു രചന. 1985-ൽ ഏകായയുടെ ആൽബമായ വാട്ടർ ഫ്രം ആൻ ഏൻഷ്യന്റ് വെല്ലിലെ മണ്ടേലയുടെ ആദ്യ ട്രാക്കിൽ ഈ കോമ്പിനേഷൻ ആഴത്തിൽ അനുഭവപ്പെടുത്തി. ആധുനിക ജാസിലെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള സ്വിംഗിങ്‌ ഫീലുകളിലൊന്ന് ഉൾക്കൊള്ളുന്ന അതിൽ ഓരോ അംഗത്തിന്റെയും സന്തോഷകരമായ സോളോകൾ ഉൾപ്പെട്ടു. അതേസമയം ഇബ്രാഹിം പശ്ചാത്തലത്തിൽ തുടരുകയും ചെയ്‌തു. 1998-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ദി വെഡ്ഡിങ്‌ ആഫ്രിക്കൻ സ്യൂട്ടിൽ തന്റെ പിയാനോ ത്രയത്തെ 17 പീസ് സ്‌ട്രിങ്‌ ഇണയാക്കി. ആഫ്രിക്കൻ മാർക്കറ്റ്പ്ലേസിൽ ആദ്യം റെക്കോർഡുചെയ്‌ത ദി വെഡ്ഡിങ്‌ തീവ്ര പ്രണയഗാനം മനോഹരമായ ഓർക്കസ്ട്ര ചികിത്സ നൽകേണ്ട മാനദണ്ഡങ്ങളിലൊന്നായി. ഇബ്രാഹിമിന്റെ കൃത്യമായ പിയാനോ കുറിപ്പുകൾ ഫ്രെയിമിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുംമുമ്പ് ഓപ്പണിങ്‌ ഓവർച്ചറിലൂടെ മെലിസ്മാറ്റിക് സ്ട്രിങ്ങുകൾ കടന്നുപോയി. അതിൽ പ്രധാന വോക്കൽ ലൈനിന്റെ അത്രയും ദുഃഖകരമായ വികാരം അടങ്ങിയിരുന്നു. ക്ലെയർ ഡെനിസിന്റെ ചോക്ലേറ്റ്, നോ ഫിയർ, നോ ഡൈ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന സമർത്ഥമായ ഫിലിം സ്കോറിങ്‌ വർക്കിൽ ഓർക്കസ്ട്ര ക്രമീകരണങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചു. ഏകായ ഫോർമാറ്റിലേക്കുള്ള സ്വാഗതാർഹമായ തിരിച്ചുവരവും 1978-ലെ നിസ, ദി വെഡ്ഡിങ്‌ തുടങ്ങിയ സംഗീതസംവിധാനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സ്റ്റാൻഡേർഡുകളുടെ പുതുക്കിയ പതിപ്പുകളും സോത്തോ ബ്ലൂ അവതരിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി. 1997-ലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനയായ ജോൺ കേപ്ടൗൺ ഫ്ലവർ (എമറാൾഡ് ബേ) അടിസ്ഥാനമാക്കി താഴ്ന്ന ടെംപോ, ആടുന്ന മെലഡി ടെനോർ സാക്സോഫോണിസ്റ്റ് കീത്ത് ലോഫ്റ്റിസും ഇബ്രാഹിമും തമ്മിൽ ഇഴചേർന്ന യുഗ്മഗാനം സജ്ജീകരിക്കുകയും ചെയ്‌തു. സൂക്ഷ്മമായി നെയ്ത വരികൾ ചോദ്യോത്തര ഫോർമാറ്റിനപ്പുറം അതിന്റേതായ സങ്കീർണവും സൂക്ഷ്മവുമായ സംഭാഷണത്തിലേക്ക് മാറ്റുന്നു.

കുതിച്ചുചാട്ടം നടത്തിയയ ഡ്രീംടൈം (സ്വപ്‌ന സമയം)

85‐ാം വയസ്സിൽ ഇബ്രാഹിം പുതിയ സംഗീതത്തിൽ കുതിച്ചുചാട്ടം നടത്തിയതാണ്‌ ഡ്രീംടൈം(സ്വപ്‌ന സമയം). ഏകായ ആൽബമായ ദി ബാലൻസ്, സോളോ പിയാനോ ആൽബങ്ങളായ ഡ്രീം ടൈം, സോളോട്ട്യൂഡ്, ലൈവ് ട്രിയോ റെക്കോർഡിങ്‌ എന്നിവ അതിലുൾപ്പെടുന്നു. ദി ബാലൻസിന്റെ പുതിയ ഓപ്പണിങ്‌ കോംപോസിഷൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ യാത്രയ്ക്കുള്ള നിരന്തരമായ കഴിവിനെ എടുത്തുകാണിച്ചു. അതിൽ ദീർഘകാല സഹപ്രവർത്തകൻ ക്ലീവ് ഗൈട്ടൺ ഫ്ലൂട്ടിൽ വിസ്‌മയം തീർത്തു. ഇബ്രാഹിമിന്റെ അവസാന സോളോ പിയാനോ റെക്കോർഡിങ്ങുകളിലൊന്നായ 2020-ലെ സോളോട്ട്യൂഡിൽ, ജാസ് എപ്പിസ്റ്റൽസ്, ഡോൺ ചെറി തുടങ്ങിയവരുടെ ആദ്യകാല കൃതികളുടെ ആവേശകരമായ ഊർജ്ജത്തെ മാറ്റിമറിച്ച് കൂടുതൽ ചിന്തോദ്ദീപകവും ആത്മപരിശോധനാത്മകവും ഹൃദയസ്പർശിയുമായ ഒന്നിനായി വിശാലമായ 20-ട്രാക്ക് സ്യൂട്ട് സൃഷ്ടിക്കാൻ ശാരീരിക പരിധികൾ തടസമായില്ല. 1970-കൾ മുതൽ റെക്കോർഡിങ്ങുകളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഇബ്രാഹിം ജീവിതാനുഭവത്തിന്റെ കഥ വിവരിക്കുംപോലെ ഒരു വാക്യത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് മാറാൻ ധാരാളം സമയമെടുക്കും. എന്നാലും ആടുന്ന വികാരം, നീല നൊട്ടുകൾ, വേദനാജനകമായ ഈണം എന്നിവയെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന്റേതാണ്. – ഒരിക്കലും പൂർണമായി അനുകരിക്കാൻ കഴിയാത്ത പിയാനിസ്റ്റിന്റെ സ്പർശം.
അബ്ദുള്ള ഇബ്രാഹിമിന്റെ വിയോഗം മുൻനിർത്തിയുള്ള താബോ എംബക്കി ഫൗണ്ടേഷന്റെ പ്രസ്താവന ശ്രദ്ധേയമാണ്‌. നമ്മുടെ പൂർവികർക്കിടയിൽ സ്ഥാനംപിടിച്ച പ്രിയപ്പെട്ട മഹാനായ മഹാനായ തത്ത്വചിന്തകനും വിമോചനത്തിന് ശബ്ദം നൽകിയ പ്രപഞ്ചത്തിൽ നമ്മുടെ സ്ഥാനം പുനർവിചിന്തനം ചെയ്യാൻ പ്രേരിപ്പിച്ച അസ്വസ്ഥമായ ബുദ്ധിശക്തിയുള്ള മനുഷ്യനെ നമുക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തെ സംഗീതജ്ഞനെന്ന്മാത്രം വിളിക്കുന്നത് എന്തിലേക്ക് എത്തിപ്പെട്ടു വെന്നതിന്റെ വ്യാപ്തി കാണാതിരിക്കുക എന്നതാണ്. പഴയ ജ്ഞാനങ്ങളുടെ സൂക്ഷിപ്പുകാരനും ആഫ്രിക്കൻ പ്രപഞ്ചശാസ്ത്രങ്ങളുടെ നങ്കൂരവുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ നവോത്ഥാനത്തിന്‌ വിശ്രമമില്ലാതെ സ്വയം സമർപ്പിച്ചു. ആഫ്രിക്കയുടെ പുനർജന്മത്തിന് രാഷ്ട്രീയ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കാൾ കൂടുതൽ ആവശ്യമാണെന്ന് അറിയാമായിരുന്നു. അതിന് ആത്മീയ ഉണർവ്, സ്വന്തം കഥകളുടെ വീണ്ടെടുപ്പ്, പൈതൃകം നിലനിർത്താൻ തക്ക ശക്തമായ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ക്ഷമയോടുള്ള നിർമാണം എന്നിവ ആവശ്യമാണ്. ചില വ്യക്തികൾ കൈവശം വച്ചിരുന്ന ശാന്തമായ പ്രതീക്ഷയായിരുന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹം അത് തെളിയിച്ചു. നിലം തകരുന്നതുവരെയോ മതിലുകൾ ഉയരുന്നതുവരെയോ കാത്തിരുന്നില്ല. 2019 ൽ അത്തരമൊരു കേന്ദ്രം ആഫ്രിക്കൻ മനസ്സിന് എന്ത് അർഥമാക്കുമെന്ന് ഉറപ്പായ അദ്ദേഹം, ഞങ്ങൾക്ക് രണ്ട് സംഗീത കച്ചേരികൾ നൽകി, ഒന്ന് ജോഹന്നാസ്ബർഗിലും മറ്റേത്‌ കേപ് ടൗണിലും. അദ്ദേഹത്തിന് ആരെയും ബോധ്യപ്പെടുത്തേണ്ട ആവശ്യമില്ലായിരുന്നു. പകരം ഒന്നും ആവശ്യപ്പെട്ടില്ല. പിയാനോയിൽ ഇരുന്ന് വായിച്ചു, അതിൽ തന്റെ പ്രതിഭയെ നമ്മളെയെല്ലാം മറികടക്കുന്ന ജോലിയുടെ സേവനത്തിന്‌ സമർപ്പിച്ചു. ആ ബൗദ്ധിക വീക്ഷണം വിശാലമായിരുന്നു, സഹസ്രാബ്ദങ്ങളെ എളുപ്പത്തിൽ മറികടക്കാൻ കഴിയും. പുരാതനതയുടെയും നാളെയുടെയും കവലയിൽ ഉറച്ചുനിന്ന മനുഷ്യനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ആദാമിന്റെ കലണ്ടറിലെ പുരാതന ശിലാവൃത്തങ്ങളോടും സ്ക്വയർ കിലോമീറ്റർ അറേയുടെ ഭാവി അത്ഭുതത്തോടുമുള്ള ആകർഷണം അതിന് മനോഹരമായ തെളിവായിരുന്നു. ആ മനസ്സിൽ സൂര്യാസ്തമയങ്ങൾ മാപ്പ് ചെയ്ത പൂർവികരും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഏറ്റവും വിദൂര അറ്റങ്ങൾ ശ്രവിക്കുന്ന ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞരും ഒരേ തുടർച്ചയായ പവിത്രമായ സംഭാഷണത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ആഫ്രിക്കയുടെ ഭാവി ചാർട്ട് ചെയ്യുന്നതിന്, ആദ്യം അതിന്റെ ആഴമേറിയ ഭൂതകാലത്തെക്കുറിച്ച് അടുത്തറിയണമെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. ആ ലൗകിക അവബോധമാണ് ജീവലോകത്തെ എങ്ങനെ വീക്ഷിച്ചുവെന്ന് രൂപപ്പെടുത്തിയത്. ഭൂമിയുടെ താളങ്ങളിൽ അനന്തമായി വരച്ചു, പ്രകൃതി ലോകത്തെ വിസ്മയത്തോടും നന്ദിയോടും നേരിട്ടു. ഭൂമിയെ കീഴടക്കിയവരായിട്ടല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ സംരക്ഷകരായി കാണുന്നതിന് അതിൽ നമ്മുടെ സ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ച് വ്യത്യസ്തമായി ചിന്തിക്കാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ആവശ്യപ്പെട്ടു. ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ മണ്ണിൽ ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയിരുന്നെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മാവ് സമുദ്രങ്ങൾക്കപ്പുറം പ്രതിധ്വനിച്ചു. ആ സംഗീതത്തിലെ എന്തോ ഒന്ന് ഭാഷയെയും അതിർത്തികളെയും മറികടന്നു. 2020 ഏപ്രിലിൽ ജപ്പാൻ അദ്ദേഹത്തിന് ഓർഡർ ഓഫ് ദി റൈസിങ്‌ സൺ, ഗോൾഡ് ആൻഡ് സിൽവർ റേസ് നൽകി ആദരിച്ചപ്പോൾ ആഫ്രിക്കയുടെ തെക്കേ അറ്റത്തുനിന്ന് പ്രകാശിക്കുന്ന രോഗശാന്തി വെളിച്ചത്തെ തിരിച്ചറിഞ്ഞത് കിഴക്കായിരുന്നു. വേർപാടിന്റെ സാരാംശം മനസ്സിലാക്കാൻ നമുക്ക് സെനഗലീസ് കവി ബിരാഗോ ഡിയോപ്പിലേക്ക് തിരിയാം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ “സൂഫിൽസ്’(ശ്വാസങ്ങൾ) എന്ന കൃതിയിലെ വരികൾ അബ്ദുള്ള ഇബ്രാഹിം ജീവിച്ചിരുന്ന പ്രപഞ്ച സത്യത്തിന് ശബ്ദം നൽകുന്നു, മരിച്ചവർ ഒരിക്കലും യഥാർഥത്തിൽ പോയിട്ടില്ല:

കൂടുതൽ തവണ കേൾക്കുക
ജീവികളെക്കാൾ വസ്തുക്കളെ.
അഗ്നിയുടെ ശബ്ദം കേൾക്കുന്നു,
വെള്ളത്തിന്റെ ഒച്ച കേൾക്കൂ.
കാറ്റിൽ കേൾക്കൂ
കരയുന്ന മുൾപടർപ്പ്‌:
നമ്മുടെ പൂർവികരുടെ ശ്വാസമാണ്.
മരിച്ചവർ ഒരിക്കലും പോയിട്ടില്ല:
അവർ അവിടെ കട്ടിയുള്ള നിഴലായുണ്ട്.
മരിച്ചവർ ഭൂമിക്ക്‌ കീഴിലല്ല;
അവർ തുരുമ്പെടുക്കുന്ന മരത്തിലാണ്,
അവർ ഞരങ്ങുന്ന കാട്ടിലാണ്,
അവ ഒഴുകുന്ന ജലത്തിലാണ്,
അവർ ഉറങ്ങുന്ന വെള്ളത്തിലാണ്,
അവർ കുടിലിലാണ്, അവർ ആൾക്കൂട്ടത്തിലാണ്:
മരിച്ചവർ മരിച്ചിട്ടില്ല.

അബ്ദുള്ള ഇബ്രാഹിം മരിച്ചിട്ടില്ല. അദ്ദേഹം ആദരിച്ചിരുന്ന പൂർവികരുടെ അനന്തമായ മഹത്തായ സംഗീതത്തിൽ ചേർന്നു. കേപ്പിലെ തുരുമ്പിച്ച കാറ്റിലും പുരാതന കല്ലുകളുടെ ശാന്തമായ ജ്ഞാനത്തിലും ധ്യാനിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെട്ട അനന്തമായ പ്രപഞ്ചത്തിലും നമുക്ക് ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തെ കേൾക്കാം. ഒപ്പം പാടിയ നിരവധി സംഗീതജ്ഞരോടൊപ്പം നിശബ്ദ പ്രതിഭയാൽ ജീവിതം സമ്പന്നമാക്കിയ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള എണ്ണമറ്റ ആളുകളോടൊപ്പമുണ്ട്. പിന്തുണയ്ക്കാൻ നൽകിയ ദർശനം ഇപ്പോൾ നമ്മുടേതാണ്, അത് നമ്മൾ വഹിക്കും, അങ്ങനെ അദ്ദേഹം സ്വപ്നം കണ്ട ഉണർന്നതും സാംസ്കാരികമായി വിജയിച്ചതുമായ ആഫ്രിക്ക തുടർന്നും പൂവണിയട്ടെ. മഹാത്മാവേ പൂർണ ഐക്യത്തോടെ വിശ്രമിക്കൂ. നിങ്ങളുടെ കുറിപ്പുകൾ ആഫ്രിക്കൻ കാറ്റിൽ എന്നെന്നേക്കുമായി പ്രതിധ്വനിക്കും.

ലോകത്തിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ പങ്കുചേർന്ന്‌ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർടി

ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ സംഗീതജ്ഞനും സാംസ്കാരിക അംബാസഡർമാരിൽ ഒരാളുമായ ജാസ് ഐക്കൺ അബ്ദുള്ള ഇബ്രാഹിമിന്റെ നിര്യാണം ദുഃഖത്തിലാഴ്‌ത്തിയ രാജ്യത്തിലും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ജനങ്ങൾക്കൊപ്പം ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർടിയും(എസ്‌എസിപി) പങ്കുചേർന്നു. തന്റെ മുഴുവൻ ജീവിതവും പ്രവർത്തനവും സമർപ്പിച്ച ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ ജനതയ്ക്കും കുടുംബത്തിനും വിമോചന പ്രസ്ഥാനത്തിനും ഹൃദയംഗമമായ അനുശോചനം അറിയിക്കുന്നു. മാസ്റ്റർ പിയാനിസ്റ്റായും പയനിയറിങ്‌ സംഗീതസംവിധായകനായും ആഘോഷിക്കപ്പെട്ട അബ്ദുള്ളയുടെ അസാധാരണ കരിയർ ഏഴ്‌ പതിറ്റാണ്ട്‌ നീണ്ടുനിന്നു, അത് അദ്ദേഹത്തെ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള സംഗീതജ്ഞരിൽ ഒരാളാക്കി മാറ്റി. തളരാത്ത സംഗീതജ്ഞൻ ഒരിക്കലും വായന നിർത്തിയില്ല. 2026 മാർച്ച് 27 ന് കേപ് ടൗൺ ഇന്റർനാഷണൽ ജാസ് ഫെസ്റ്റിവലിലാണ് അവസാന പ്രകടനം നടന്നത്. എന്നിരുന്നാലും സംഗീത ഐക്കൺ എന്നതിലുപരിയായിരുന്നു. പല രചനകളും ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ ജനങ്ങളിൽ സാമൂഹിക അവബോധം വളർത്തിയെടുത്തു. ചരിത്രപരമായ സോവെറ്റോ പ്രക്ഷോഭത്തിന് രണ്ട് വർഷം മുമ്പ് റെക്കോർഡുചെയ്‌ത മാനെഡ്‌ബർഗ്, നിർബന്ധിതമായി പുറത്താക്കപ്പെട്ട നിരവധി പേരെ അയച്ച കേപ് ഫ്ലാറ്റ്സ് ടൗൺഷിപ്പിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടതാണ്. സംഗീതത്തിലൂടെ വർണവിവേചനത്തിനെതിരായ ചെറുത്തുനിൽപ്പിനും ജനങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതീക്ഷയ്ക്കും അദ്ദേഹം ക്ഷമാപണവുമില്ലാതെ പ്രചോദനം നൽകി. വർണവിവേചന ഭരണത്തിനെതിരെ ഉറച്ചുനിൽക്കാൻ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ ജനങ്ങളെ സംഗീതം പ്രചോദിപ്പിച്ചപ്പോൾ 1976 ലെ പ്രക്ഷോഭത്തിൽനിന്ന് അബ്ദുള്ള അത്രയും പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടിരുന്നു, ശേഷം 16 വർഷം മുമ്പ് നിരോധിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന വിമോചന പ്രസ്ഥാനത്തിന് പൂർണ പിന്തുണ പരസ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. 1962-ൽ ഷാർപ്പ്‌വില്ലെ കൂട്ടക്കൊലയെത്തുടർന്ന് ഭാര്യയും സംഗീതജ്ഞയുമായ സതിമ ബീ ബെഞ്ചമിനൊപ്പം യൂറോപ്പിലേക്ക് പോവാൻ നിർബന്ധിതനായി, 1968-ൽ കേപ് ടൗണിലേക്ക് മടങ്ങി. വംശീയ വർണവിവേചന സമ്പ്രദായം 1990-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ തിരിച്ചെത്തുംവരെ അവരെ വീണ്ടും നാടുകടത്തി. വിദേശ ജീവിതവും ജോലിയും ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയുമായുള്ള ബന്ധം ഇല്ലാതാക്കിയില്ല, എന്നാലും വർണവിവേചനത്തിനെതിരായ പോരാട്ടത്തെ പിന്തുണയ്ക്കാൻ ആഗോള സമൂഹത്തെ പ്രചോദിപ്പിക്കുന്നതിന്‌ അവർ സംഗീത രചന തുടർന്നു. 1990-കളിൽ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയപ്പോൾ അബ്ദുള്ള സിംഫണി ഓർക്കസ്ട്രയുടെ പ്രകടനങ്ങൾ നടത്തുകയും പ്രസിഡന്റ് നെൽസൺ മണ്ടേല പ്രസിഡന്റായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത വേളയിൽ പ്രകടനം കാഴ്ചവയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. നിരവധി അംഗീകാരങ്ങൾക്കും അവാർഡുകൾക്കും പുറമേ 2009-ൽ കലയ്ക്ക് നൽകിയ മികച്ച സംഭാവനകൾക്കും ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയെ അന്താരാഷ്ട്ര ഭൂപടത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതിനും വംശീയതയ്ക്കും വർണവിവേചനത്തിനുമെതിരായ പോരാട്ടത്തിനും പ്രസിഡൻസി ഓർഡർ ഓഫ് ഇഖാമംഗ ഇൻ സിൽവർ നൽകി ആദരിച്ചു. മറുവശത്ത് ഭാര്യ സതിമ ബിയ ബെഞ്ചമിനും. ജാസ് കലാകാരി എന്ന നിലയിലുള്ള മികച്ച സംഭാവനയ്ക്കും വർണവിവേചനത്തിനെതിരായ പോരാട്ടത്തിനുമുള്ള സംഭാവനയ്ക്കും 2004-ൽ ഓർഡർ ഓഫ് ഇഖാമംഗ ഇൻ സിൽവർ നൽകി അവരെ ആദരിച്ചതായും കമ്യൂണിസ്‌റ്റ്‌ പാർടി എടുത്തുകാട്ടി. —

പിയാനിസ്റ്റ് മാത്രമായിരുന്നില്ല; നമ്മുടെ കഥകൾക്ക് ശബ്ദം നൽകിയ വ്യക്തിയും

അബ്ദുള്ള ഇബ്രാഹിം പോലുള്ള ഇതിഹാസ വ്യക്തി വിട്ടുപോകുമ്പോൾ ശരിയായ വാക്കുകൾ കണ്ടെത്തുക പ്രയാസമാണ്. അദ്ദേഹം പിയാനിസ്റ്റ് മാത്രമായിരുന്നില്ല; നമ്മുടെ കഥകൾക്ക് ശബ്ദം നൽകിയ വ്യക്തിയായിരുന്നു. ആ വായനയിൽ ജാസ് മാത്രമല്ല കേൾക്കുന്നത്. ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് സിക്‌സിന്റെ തെരുവുകളും ഞായറാഴ്ച രാവിലെയുള്ള സ്തുതിഗീതങ്ങളും ജനങ്ങളുടെ നിശബ്ദ സഹിഷ്ണുതയും വരികയുണ്ടായി. താക്കോലുകൾ തൊടുന്ന രീതി അതിലുണ്ടായിരുന്നു, ചിലപ്പോൾ മന്ത്രണം പോലെ, മറ്റു ചിലപ്പോൾ പർവതങ്ങളെ ചലിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നത്ര ശക്തിയോടെ. നമ്മുടെ ടൗൺഷിപ്പുകളായ മറാബിയിലെയും ബക്വംഗയിലെയും സംഗീതം ഏറ്റെടുത്ത്, അത് സങ്കീർണവും ആഴമേറിയതും, മനോഹരവുമാണെന്ന് ലോകത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങൾക്ക് കാണിച്ചുകൊടുത്തു. കേൾപ്പിക്കാൻ അലറേണ്ടി വന്നില്ല. ആ മനുഷ്യന്റെ ഓർമകൾ, വൈചിത്ര്യങ്ങൾ, ആയോധനകലകൾ, സോപ്രാനോ സാക്സ്, ഗാനാലാപനം, ദക്ഷിണാഫ്രിക്കക്കാർ എന്ന നിലയിൽ ആഘോഷിക്കാൻ ഏവർക്കും പാരമ്പര്യം അവശേഷിപ്പിച്ച ഐക്കണിക് പിയാനോ ശൈലികൾ എന്നിവ നമ്മളിൽ പലർക്കുമുണ്ട്. മാനെൻബർഗ് വെറും ഹിറ്റ് മാത്രമായിരുന്നില്ല, കാര്യങ്ങൾ അസാധ്യമാണെന്ന് തോന്നിയപ്പോൾ മുന്നോട്ട് നയിച്ച ഗാനമായിരുന്നു അത്. “ദി വെഡ്ഡിങ്‌’ അല്ലെങ്കിൽ “വാട്ടർ ഫ്രം ആൻ ഏൻഷ്യന്റ് വെൽ’ പോലുള്ള രചനകൾ മെച്ചപ്പെട്ട ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയ്ക്കു വേണ്ടിയുള്ള പ്രാർത്ഥനകളായി. നമ്മുടെ സംസ്കാരവും താളവും ചരിത്രവും മതിയെന്ന് അബ്ദുള്ള പഠിപ്പിച്ചു. ആളുകളെ സുഖകരമാക്കാൻ വേണ്ടിയല്ല നീന സിമോൺ പാട്ടുകൾ എഴുതിയതെന്ന്‌ ചിലർ പറയാറുണ്ട്‌. അധികാരം, സ്വാതന്ത്ര്യം, സ്വത്വം, സമൂഹങ്ങൾ സ്വയം പറയുന്ന കഥകളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാൻ അവർ ആളുകളെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. നാളെ വാഗ്ദാനങ്ങൾക്ക് പകരമായി ഇന്ന് അനീതി അംഗീകരിക്കാൻ ആളുകളെ പഠിപ്പിക്കുമ്പോൾ ആർക്കാണ് പ്രയോജനം? വംശം, സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രം, രാഷ്ട്രീയം, മതം, ചരിത്രം എന്നിവയിലൂടെ വീക്ഷിച്ചാലും ആ ഉദ്ധരണി വലിയ ആശയത്തിലേക്ക് വളരുന്നു. ആളുകൾക്ക് പലപ്പോഴും സ്വന്തം യാഥാർഥ്യം രൂപപ്പെടുത്താനുള്ള ശക്തിയുണ്ട്, എന്നാൽ വ്യവസ്ഥകൾക്ക് കാത്തിരിക്കാനോ പരിഹരിക്കാനോ അല്ലെങ്കിൽ സാഹചര്യങ്ങൾ മാറില്ലെന്ന് വിശ്വസിക്കാനോ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ കഴിയും.അതിനാലാണ് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷവും നീന സിമോണിന്റെ വാക്കുകൾ ഇപ്പോഴും ചർച്ചയ്ക്ക് തിരികൊളുത്തുന്നത്. ചിലർ അടിച്ചമർത്തൽ സംബന്ധിച്ച വിമർശനവും മറ്റുള്ളവർ ആശ്രിതത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മുന്നറിയിപ്പും കേൾക്കുന്നു. മറ്റുള്ളവർ സ്വയം നിർണയത്തിനുള്ള ആഹ്വാനത്തിനാണ്‌ ചെവി കൊടുക്കുന്നത്‌. സംഭാഷണം യഥാർഥത്തിൽ സ്വർഗത്തെക്കുറിച്ചല്ല. ഭാവി ആര് നിയന്ത്രിക്കുന്നു ആരോട് അതിനായി കാത്തിരിക്കാൻ പറയുന്നു എന്നതിനെപ്പറ്റിയാണ്.

കൂടിക്കാഴ്‌ചയെ കുറിച്ച്‌ മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ഹൃദയഭാഷയിൽ എഴുതിയ വിവരണങ്ങൾ

2024 ഏപ്രിലിൽ ഹാർലെമിലേക്ക് വരാനും തന്നോടൊപ്പം ഡ്യൂക്ക് എല്ലിങ്‌ടണിനെ ആഘോഷിക്കാനും അബ്ദുള്ള ഇബ്രാഹിമിനെ ക്ഷണിച്ചത്‌ ഒരു മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ ഹൃദയ ഭാഷയിലാണ്‌ വിവരിച്ചത്‌. അദ്ദേഹം വന്നു പാടി, ആർത്തുവിളിച്ചു, മുരണ്ടു, മന്ത്രിച്ചു, ഞങ്ങളെ ആകർഷിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് അതൊരു പ്രകടനമായിരുന്നില്ല. മറിച്ച് പൂർവികനുമായുള്ള സംഭാഷണം. എല്ലിങ്‌ടണിനെ കണ്ടുമുട്ടിയതിന്റെയും ബാൻഡുമായി സഹകരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞതിന്റെ ഞെട്ടലിന്റെയും നിരവധി കഥകൾ വേദിക്ക് പിന്നിൽ പറഞ്ഞു. ആ രാത്രിയിൽ അദ്ദേഹത്തോട് കുറച്ച് ചോദ്യങ്ങൾ ഉന്നയിച്ചു. ഉത്തരങ്ങൾ എനിക്ക് അപ്പുറമായിരുന്നു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിയാനിസം പോലെ. അതുപോലുള്ള സംഗീതജ്ഞർ പരിവർത്തനം ചെയ്യുമ്പോൾ സങ്കടം തോന്നും, കാരണം അവരോടൊപ്പം കഴിഞ്ഞത്‌ ഒരിക്കലും മറക്കാൻ കഴിയില്ല. റെക്കോർഡിങ്ങുകൾ മികച്ചവ. എന്നാൽ അബ്ദുള്ളയെപ്പോലൊരാൾ പിയാനോയെ സമീപിക്കുമ്പോൾ മുറിയിലെ വികാരവുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ഒന്നുമല്ല. മുകളിലേക്ക് വീഴുകയും മെലഡിയിലേക്ക് ഒത്തുചേരുകയും പിന്നീട് ചിതറുകയും കാലാവസ്ഥ പോലെ മാറുകയും ചെയ്‌തു. പിയാനോയിൽ അദ്ദേഹത്തെ ശ്രവിച്ച മറ്റ് പല രാത്രികളെയും പോലെയായിരുന്നു അന്നത്തേതും. അബ്ദുള്ള അതിരുകളില്ലാതെ സംഗീതം ചെയ്യുന്നു. ആ ട്രാക്കിൽ പോലും 11 മിനിറ്റിനുള്ളിൽ ബ്രാ ജോയുടെ വലതു കൈ ഇടതു കൈയിൽ നിന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും തുറക്കും. ഞാൻ എപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തെയും ശാന്തമായ ഇടിമുഴക്കത്തെയും വിശ്വസിക്കും. ഏറ്റവും ആവേശഭരിതനായ പിയാനിസ്റ്റ്. ഒരിക്കൽ സ്വീഡനിലായിരുന്നപ്പോൾ ദി ബാൻഡ്‌വാഗണിനൊപ്പം അദ്ദേഹത്തെ കേൾക്കാൻ പോയി. സ്റ്റാൻഡിങ് ഓവേഷൻ സമയത്ത് അദ്ദേഹം ബാസിസ്റ്റിനോട് കുമ്പിടാൻ ആംഗ്യം കാണിച്ചു. അവർ കുമ്പിട്ടു. അതാവർത്തിച്ചു, അവർ കുമ്പിട്ടു. വീണ്ടും ആംഗ്യം. അവർ കുമ്പിട്ടു. തുടർന്ന് അബ്ദുള്ള അതേ ചടങ്ങോടെ ഡ്രമ്മറിനോട് ആംഗ്യം കാണിച്ചു. കുമ്പിടുന്ന കരഘോഷം അതിന്റെ സ്വന്തം പ്രകടനമായിരുന്നു, ഒരു വൈകുന്നേരത്തിന്റെ അവസാനം ഒരുതരം ശുദ്ധീകരണി. സോണിക് സോമാറ്റിക് രോഗശാന്തിക്കായി തന്റെ ആഴത്തിലുള്ള കിണറുമായി അദ്ദേഹം പൂർവകരോടൊപ്പം ചേരുന്നു. ഞാൻ അദ്ദേഹത്തെ വിളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും, നിങ്ങളും അങ്ങനെ ചെയ്യുമെന്ന് ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നുവെന്നാണ്‌ കുറിപ്പിന്റെ അവസാന ഭാഗം.

കലയുടെയും സംഗീതത്തിന്റെയും ചെറുത്തുനിൽപ്പുകളുടെയും മട്ടാഞ്ചേരി

മട്ടാഞ്ചേരി കലയുടെയും സംഗീതത്തിന്റെയും എന്നപോലെ ചെറുത്തുനിൽപ്പുകളുടെയും കലാപങ്ങളുടെയും നാടാണ്‌. 1953-ൽ കൊച്ചിയിൽ നടന്ന തൊഴിലാളി പ്രക്ഷോഭവും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ വാണിജ്യ മേഖലയിൽ ബസാർ റോഡിലെ പ്രമുഖ ഷിപ്പിങ്‌, ക്ലിയറിങ്, ഫോർവേഡിങ്‌ ഏജൻസിയായ ഭൻജീ ജീവത് ഖോണ ആൻഡ്‌ കമ്പനിക്ക്‌ ( ബിജെ ഖോണ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) മുന്നിലെ അനിശ്ചിതകാല സത്യഗ്രഹവും തുടർന്നുണ്ടായ പൊലീസ് നരഹത്യയും മട്ടാഞ്ചേരി വെടിവെപ്പ് എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്. തുറമുഖത്ത് അടിച്ചേൽപ്പിച്ച ചാപ്പ എറിഞ്ഞു കൊടുക്കുന്ന പ്രാകൃത രീതിക്കെതിരെ ആരംഭിച്ച പ്രക്ഷോഭം രണ്ടര മാസത്തിന്‌ ശേഷം അവസാനിച്ചത് 1953 സെപ്തംബർ 15-ന്‌ പൊലീസ് ഫയറിങ്ങിൽ. ലോകത്തിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിലും നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന സമ്പ്രദായം ലണ്ടനിൽ കോളിങ്‌ ഓൺ എന്നാണറിയപ്പെട്ടത്‌. ചാവക്കാട് സ്വദേശിയും മച്ചുവ തൊഴിലാളിയുമായ സെയ്ത്, ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിലെ തുരുത്തിയിൽനിന്നുള്ള സെയ്താലി, സി എക്സ് ആന്റണി എന്നിവർ രക്തസാക്ഷികളായി. ഒട്ടേറെ പ്രവർത്തകർക്ക് ഗുരുതര പരിക്കുകളേറ്റു. പഴയ പോസ്റ്റ് ഓഫീസിന്റെ ചുമരുകളിലും വെടിയുണ്ടകൾ പാടുകൾ തീർത്തിരുന്നു. മട്ടാഞ്ചേരിയിലെ തൊഴിലാളികൾക്ക് ഐക്യദാർഢ്യം പ്രഖ്യാപിച്ച്‌ ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ചലനങ്ങളുണ്ടായി. വേൾഡ് ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ട്രേഡ് യൂണിയൻസ് പൊലീസ് കിരാതത്വത്തെ അപലപിച്ചു, ഫ്രാൻസ്, ജർമനി, സ്പെയിൻ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ പ്രകടനങ്ങളും നടന്നു. 1953 സെപ്‌തംബർ 14, 15 തീയതികളിലെ സംഭവങ്ങളെക്കുറിച്ച്‌ മാധ്യമ പ്രവർത്തകൻ അബ്ദുള്ള മട്ടാഞ്ചേരി “അടയാളം’ (2020) എന്ന പുസ്തകത്തിൽ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. 2023 മാർച്ച് 10 ന്‌ റിലീസായ, പ്രശസ്ത ഛായാഗ്രാഹകനും ചലച്ചിത്ര നിർമാതാവുമായ രാജീവ് രവിയുടെ ‘തുറമുഖം’ സിനിമയ്‌ക്കും അത്‌ പശ്ചാത്തലമായി. അച്ഛൻ – പ്രശസ്‌ത നാടകകാരൻ കെ എം ചിദംബരത്തിന്റെ – അതേ ശീർഷകത്തിലുള്ള രചനയിൽനിന്നാണ് കഥ രൂപപ്പെടുത്തിയതെന്നാണ്‌ ഇയ്യോബിന്റെ പുസ്തകം, തീയൂർ രേഖകൾ’ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളുടെ തിരക്കഥാകൃത്തുകൂടിയായ ഗോപൻ ചിദംബരം പറഞ്ഞത്‌. കള്ളക്കേസിൽ കുടുക്കപ്പെട്ടവരുടെ നിയമസഹായത്തിന്‌ കേരള പീപ്പിൾസ് ആർട്സ് ക്ലബ്ബ്‌ (കെപിഎസി)‘നിങ്ങളെന്നെ കമ്യൂണിസ്റ്റാക്കി’ അവതരിപ്പിച്ചതിൽ നിന്നുള്ള വരുമാനത്തിന്റെ വലിയഭാഗം സംഭാവനചെയ്‌തു. ചെറുത്തുനിൽപ്പിന്റെ അടരുകൾ ഏറ്റവും ആവേശകരമായി ഒപ്പിയത്‌ പ്രശസ്ത നാടകപ്രതിഭ പി ജെ ആന്റണിയുടെ പടപ്പാട്ടാണ്‌:

‘കാട്ടാളന്മാർ ഭരിച്ചീ നാട്ടിൽ
തീമഴ പെയ്തപ്പോൾ
പട്ടാളത്തെ പുല്ലായി കരുതിയ
മട്ടാഞ്ചേരി മറക്കാമോ?’

കുടുംബ ഭാരം വലിക്കാൻ വടക്കാഞ്ചേരി ബ്രിട്ടീഷ് ക്യാമ്പിൽ ഷൂ പോളിഷറായി

മലയാള പിന്നണി ഗായകൻ എച്ച് മെഹബൂബിന്റെ (മെഹബൂബ് ഖാൻ) സംഭാവനകൾ മട്ടാഞ്ചേരിയുടെ സാംസ്‌കാരിക സ്വത്തും സ്വകാര്യ അഹങ്കാരവുമാണ്‌. ബ്രിട്ടീഷ് കൊച്ചിയിൽ ദെഖ്നികൾക്കിടയിൽ ഹുസൈൻഖാന്റെയും തൂക്കഖാലയുടെയും രണ്ടാമത്തെ മകനായാണ്‌ പിറവി. അച്ഛനെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദാംശങ്ങൾ അധികം അറിവില്ല. സംഗീതജ്ഞയായിരുന്ന അമ്മ വിവാഹ ചടങ്ങുകളിൽ പാടിയിരുന്നു. എന്നാൽ താമസിയാതെ അവരെ നഷ്ടപ്പെട്ടു, ജ്യേഷ്‌ഠനെ കാണാതായി. അതിനാൽ ചെറുപ്പത്തിലേ തന്നെ അനാഥനായിമാറി മെഹബൂബ്. കുടുംബപരമായി ഹിന്ദി‐ ഉറുദു ഭാഷകളിൽ അവഗാഹമുള്ളവരായിരുന്നു ദെഖ്നികൾ. കലാപരമായിരുന്നു അവരുടെ ജീവിതവും സംസ്കാരവും. കുടുംബ ഭാരം വലിക്കാൻ വടക്കാഞ്ചേരിയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് ക്യാമ്പിൽ ഷൂ പോളിഷറായി തൊഴിലെടുക്കേണ്ടി വന്നു അവന്‌. അമ്മ അവിടുത്തെ ബാരക്കുകൾ വൃത്തിയാക്കിയാണ്‌ ഉപജീവനം നയിച്ചത്‌. അവിടെ അദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷുകാരിൽ നിന്നുൾപ്പെടെയുള്ള പട്ടാളക്കാരിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്ത ഭാഷകളും ഗാനങ്ങളും പഠിച്ചു. ചെറുപ്പത്തിലേ സംഗീതാഭിമുഖ്യം പ്രകടിപ്പിച്ച മെഹബൂബ്‌ മെഹ്ഫിൽ വേദികളിലും വിവാഹ സദസ്സുകളിലും മറ്റു ം പാടി ജനഹൃദയങ്ങൾ കീഴടക്കി. സ്വന്തമായി കിടപ്പാടമില്ലാതിരുന്ന അദ്ദേഹം കൂട്ടുകാരുടെ വീട്ടിൽകിടന്നും കല്യാണ ദിവസങ്ങളിൽ പാടിയും കഴിഞ്ഞു പോകുന്ന കാലത്താണ് പ്രശസ്ത ബംഗാളി സംഗീതജ്ഞൻ പങ്കജ് മല്ലിക്ക് കേൾക്കാനിടവരുന്നത്. ആ ബന്ധം മുഹമ്മദ് റഫിയുടെ ചെവിയിലടക്കം പ്രശസ്തനാക്കി. ആദ്യ സിനിമാ ഗാനത്തിന് മുമ്പ്‌ റഫി കൊച്ചിയിലെ തോപ്പുംപടിയി പട്ടേൽ ടാക്കീസിൽ ഒരു ഷോയ്‌ക്ക്‌ എത്തിയപ്പോൾ മെഹബൂബിന്‌ ഒപ്പം പാടാൻ അവസരം ലഭിച്ചു. പങ്കജ് മല്ലിക്കാണ്‌ അദ്ദേഹത്തിലെ ഗായകനെ തിരിച്ചറിയുകയും മുഹമ്മദ് റഫി കൺസേർട്ടുകളിലും കച്ചേരികളിലും പങ്കെടുപ്പിക്കുകയും ചെയ്‌തത്‌. മുംബൈ ബാർവാലകൾക്കിടയിൽ പോലും പ്രശസ്തനായി. കെ വി കോശിയുടെ കഥയ്ക്ക് മുതുകുളം രാഘവൻപിള്ള തിരക്കഥയുംസംഭാഷണവും ഒരുക്കി കെ വേമ്പുവിന്റെ സംവിധാനത്തിൽ 1951 മാർച്ച് 15 തിയേറ്ററുകളിലെത്തിയ ആദ്യ മലയാള സൂപ്പർഹിറ്റ് ചിത്രമായ ജീവിതനൗകയിലാണ് ആദ്യം പാടുന്നത്. മട്ടാഞ്ചേരിയിലെ മറ്റൊരു അനുഗ്രഹീത കലാകാരനും ഉറ്റചങ്ങാതിയും നടനുമായ ടി എസ് മുത്തയ്യയുടേതാണ്‌ ചിത്രത്തിലേക്കുള്ള ശുപാർശ. ഗാനരചന അഭയദേവും ആലാപനം തിരുച്ചി ലോകനാഥൻ , പി ലീല, കവിയൂർ രേവമ്മ, ചന്ദ്രിക, സുന്ദരം തുടങ്ങിയവരും. ജീവിത നൗകയ്ക്ക് വേണ്ടി ഗായികയെ കണ്ടെത്താനുള്ള ഓഡിഷനിൽ “സുഹാനി രാത് ഢൽ ചുക്ക്‌’ പാടാൻ കഴിയുന്നവരെ ക്ഷണിച്ചു, അങ്ങനെയാണ് 20 വയസ്സുകാരൻ മെഹബൂബ് സെലക്ടർമാരുടെയും സംഗീതസംവിധായകൻ വി ദക്ഷിണാമൂർത്തിയുടെയും മനംകവർന്നത്‌. ദക്ഷിണാമൂർത്തിയുടെ ഓർക്കസ്‌ട്രേഷൻ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും തന്റെ കഥ ആസ്പദമാക്കി ഉറൂബ്‌ തിരക്കഥ രചിച്ച്‌ പി ഭാസ്കരന്റെയും രാമു കാര്യാട്ടിന്റെയും സംയുക്ത സംവിധാനത്തിൽ 1954 ഒക്ടോബർ 10 ന്‌ ഇറങ്ങി, മികച്ച രണ്ടാമത്തെ ചലച്ചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരത്തിന് അർഹമായ നീലക്കുയിലിലെ ” മാനെന്നും വിളിക്കില്ല, മയിലെന്നും വിളിക്കില്ല,മാടത്തിൻ മണി വിളക്കേ, നിന്നെ ഞാൻ മാടത്തിൻ മണിവിളക്കേ. ഉള്ളിൽ കടന്നു കരൾ കൊള്ളയടിക്കും നിന്നെകള്ളിപ്പെണ്ണെന്നു വിളിക്കും, നിന്നെ ഞാൻ കള്ളിപ്പെണ്ണെന്നു വിളിക്കും. പാടാനും വരില്ല ഞാൻ ആടാനും വരില്ല ഞാൻ,പാടത്തെ പച്ചക്കിളിയേ, ചുറ്റിടാം പാടത്തെ പച്ചക്കിളിയേ’ ആണ് മെഹബൂബിന്റെ ഇടം ഉറപ്പിച്ചത്. തിരക്കഥ, ഛായാഗ്രഹണം, ഗാനങ്ങൾ, കലാസംവിധാനം തുടങ്ങി മലയാളസിനിമയുടെ സമസ്‌ത രംഗങ്ങളിലും മാറ്റത്തിന് തുടക്കമിട്ട ചിത്രമാണത്. ഗാനങ്ങൾ നാടൻപാട്ടുകളിൽ ഊന്നിയവ. എല്ലാരും ചൊല്ലണ്… കുയിലിനെ തേടി… (രണ്ടും പാടിയത്‌ ജാനമ്മ ഡേവിഡ്) കായലരികത്ത്… (കെ രാഘവൻ) ഏങ്ങനെ നീ മറക്കും കുയിലേ… (കോഴിക്കോട് അബ്ദുൾ ഖാദർ), തുടങ്ങിയവ ഏറെ ജനപ്രീതി നേടി. സംവിധാനത്തിനും ഗാനരചനയ്ക്കും പുറമെ പി ഭാസ്കരൻ മുഖ്യ കഥാപാത്രങ്ങളിലൊന്നായ പോസ്റ്റ്മാൻ ശങ്കരൻ നായരുടെ വേഷത്തിൽ അഭിനയിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ബാബുരാജ്, കെ രാഘവൻ, ദേവരാജൻ, ആർ കെ. ശേഖർ തുടങ്ങിയ പ്രതിഭകളുടെ സംഗീതസംവിധാനത്തിൽ മെഹബൂബിന്‌ നിരവധി ഗാനങ്ങൾ ലഭിച്ചു.

ജീവിതത്തിൽ നിരന്തര തോൽവികൾ മാത്രം

ഒരു പതിറ്റാണ്ടിലേറെ മലയാളത്തിലെ ഏറ്റവും ജനപ്രിയ ഗായകനായിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്‌ എന്നാൽ ജീവിതത്തിൽ തോൽവികൾമാത്രം. എളിയ സൗകര്യങ്ങളിൽ തൃപ്‌തനായ ആ അനുഗ്രഹീത കലാകാരൻ എഴുപതുകളുടെ അവസാനം ചലച്ചിത്രരംഗത്തോട്‌ വിട പറഞ്ഞ്‌ കച്ചേരികളിലും സ്വകാര്യവേദികളുലും ഒതുങ്ങിക്കൂടി. അവസാനകാലത്ത് രോഗങ്ങളും ദാരിദ്ര്യവും അലട്ടിയിരുന്ന മെഹബൂബ്‌ 1981 ഏപ്രിൽ 22ന് നിര്യാതനായി. നേട്ടങ്ങളുടെ നെറുകയിലെത്താൻ സർഗശേഷിയുണ്ടായിട്ടും, പഞ്ചനക്ഷത്ര സുഖലോലുപതയിലും സമ്പന്നതയുടെ ആറാട്ടിലും കഴിയാൻ അവസരങ്ങളുണ്ടായിട്ടും എല്ലാം പുറംകാൽകൊണ്ട്‌ തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ച്‌ സംഗീതത്തെമാത്രം പ്രണയിച്ച് ഉന്മാദിയായി നടന്നകന്നു. മട്ടാഞ്ചേരിയിൽ പട്ടിണിയുടെയും വറുതിയുടെയും പ്രവിശ്യക്കകത്താണ് ജനനം. പട്ടിണിയെന്ന് പറയുന്നത് ജീവിതത്തിലെ നിത്യ പരിചിതമായ പ്രതിഭാസമായി ആഘോഷിച്ചിരുന്ന ഒരു കൂട്ടം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ, അവരിലൊരാളായി ജനിച്ചു വളർന്ന ഭായി. ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഈണങ്ങൾക്കുള്ളിൽനിന്ന് ഈണങ്ങളെപോലും മോഹിപ്പിക്കും വിധം ആത്മാംശത്തിന്റെ ജ്വലിക്കുന്ന പ്രസരണ പ്രാപ്തി നൽകിയാണ് ഓരോ ഗാനവും പാടിയതെന്നാണ്‌ ജോൺ പോൾ അനുസ്‌മരിച്ചിരുന്നത്‌. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതവും ഫോർട്ട് കൊച്ചി, മട്ടാഞ്ചേരി മേഖലയിലെ സംഗീത ശേഖരവും സഹീർ അലി രചനയും സംവിധാനവും നിർവഹിച്ച് 2016 ഡിസംബർ ഒമ്പതിന്‌ ഇറങ്ങിയ കാപ്പിരി തുരുത്ത്‌ സിനിമയ്‌ക്കും പ്രചോദനമായി. കൊച്ചിയുടെ ജീവിതത്തെയും സ്വഭാവത്തെയും പകർത്തിയ പ്രണയകഥയ്‌ക്ക്‌ സന്തോഷ് ഏച്ചിക്കാനത്തിന്റെ തിരക്കഥയിൽ സംവിധായകൻ രാജീവ് രവി ഒരുക്കിയ ആദ്യ ചിത്രം അന്നയും റസൂലും (2013) മെഹബൂബിന്റെ രണ്ട് ഗാനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി. കൊച്ചിയുടെ ചരിത്രം മെഹബൂബില്ലാതെ പൂർണമാവില്ലെന്നും അദ്ദേഹം നാടിനുവേണ്ടി പാടിയത്‌ നയാപൈസ പ്രതീക്ഷിക്കാതെയാണെന്നുമാണ്‌ രാജീവ്‌ രവി പറഞ്ഞത്‌. യുദ്ധകാലത്ത് ഫണ്ട് ശേഖരണ പരിപാടിക്കായി അദ്ദേഹം ‘നാടിനു വേണ്ടി നാടിനു വേണ്ടി, ജീവൻ നൽകാൻ പോയവരെ’ എന്ന് ആലപിക്കുകയുമുണ്ടായി.

ബലിഷ്ടമായ സംഗീത പാരമ്പര്യത്തിൽ ‘ഡബിൾ കഠാര അബു’വിന്റെ സാന്നിധ്യം

ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതം, ഗസൽ, മാപ്പിളപ്പാട്ട്, നാടൻ കലകൾ എന്നിവ സമന്വയിച്ച വൈവിധ്യമാർന്ന സംസ്കാരങ്ങളുടെ വിളനിലമായ മട്ടാഞ്ചേരിയ്‌ക്ക്‌ ബലിഷ്ടമായ സംഗീത പാരമ്പര്യവും സ്വന്തമായുണ്ട്‌. കച്ചവടക്കാരായെത്തി അവിടെ സ്ഥിരവാസമാക്കിയ വിവിധ വിഭാഗങ്ങളാണ് മേഖലയുടെ സവിശേഷ സംഗീത ധാരയ്‌ക്ക്‌ വിത്തിട്ടത്‌. ഡെക്കാനി മുസ്ലിം, ഗുജറാത്തി, മറാഠി വിഭാഗങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്താൽ തലമുറകളായി ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതവും ഗസലുകളും നിലനിന്നുപോരുന്നു. വിട്ടോഭ ക്ഷേത്രം പോലുള്ള ആരാധനാലയങ്ങൾ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളും. മെഹബൂബിന്റെ സ്‌മരണാർഥം 1980-കളുടെ ആരംഭത്തിൽ രൂപീകരിച്ച രാഗ് സംഗീത സംഘം പിന്നീട് മെഹബൂബ് മെമ്മോറിയൽ ഓർക്കസ്ട്രയായി. 1985-ൽ ഗസൽ ഗായകനാൻ ഉമ്പായി അടക്കമുള്ള തുറമുഖത്തൊഴിലാളികൾ അതിന്റെ അവിഭാജ്യ ഭാഗവും. മലയാളത്തിന് പുറമെ അറമായ, ഹീബ്രു, പോർച്ചുഗീസ്, ലാറ്റിൻ, കൊങ്കണി, ഗുജറാത്തി, തമിഴ് തുടങ്ങിയ പതിനാറോളം ഭാഷകളിലുള്ള പാട്ടുകൾ മട്ടാഞ്ചേരിയ്‌ക്ക്‌ ഹൃദിസ്ഥം. അവയുടെ സംരക്ഷണാർഥം ഗവേഷകനും എഴുത്തുകാരനുമായ ബോണി തോമസിന്റെയും സംഗീതജ്ഞ സോനയുടെയും നേതൃത്വത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പൈതൃക സംഗീത ബാൻഡായ പാട്ടുകൊച്ചി പോലുള്ളവ സജീവമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. സംഗീതാസ്വാദകരും വ്യാപാരികളും ഒത്തുകൂടിയിരുന്ന പഴയകാല മെഹഫിൽ കൂട്ടായ്‌മയും മറന്നുപോയ കൈകൊട്ടിക്കളി പാട്ടുകളും പ്രദേശത്തിന്റെ മാത്രം സവിശേഷത.

മട്ടാഞ്ചേരിയുടെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകവും മാപ്പിളപ്പാട്ടുകളും നാടോടി ഈണങ്ങളും തെരുവു താളങ്ങളും ജനകീയമാക്കിയതിൽ പ്രധാനിയായ ബിസ്മില്ലാ അബു എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന വി എം അബൂബക്കർ വാർധക്യസഹജമായ അസുഖങ്ങളെ തുടർന്ന് അന്തരിച്ചത്‌ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ സംഗീത വിസ്‌മയം അബ്ദുള്ള ഇബ്രാഹിം മരണരംവരിച്ച ദിവസമാണ്‌. കൊച്ചിയുടെ ജനകീയ ഗായകൻ മെഹബൂബിന്റെ അനശ്വരങ്ങളായ പാട്ടുകൾ ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിച്ച പ്രശസ്ത ഗായകനായിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യം എൺപത്തിയാറാം വയസ്സിൽ പള്ളുരുത്തി തങ്ങൾ നഗറിലെ വീട്ടിൽ. ഫോർട്ട് കൊച്ചി, മട്ടാഞ്ചേരി, പള്ളുരുത്തി തുടങ്ങിയ മേഖലകൾ കേന്ദ്രീകരിച്ച് സജീവമായിരുന്ന അബു മെഹബൂബിന്റെ ഗാനങ്ങൾ അവസാന കാലംവരെ വേദികളിൽ പാടി പ്രേക്ഷകരെ വിസ്മയിപ്പിച്ചു. മട്ടാഞ്ചേരിയുടെ പഴയ കവലകളിലും തെരുവുകളിലും വിഹരിച്ചിരുന്ന ‘ഡബിൾ കഠാര അബു’വിന്റെ അന്തരാളത്തിൽ പതുങ്ങിനിന്നിരുന്ന ലയവും താളവും ചോർത്തിയെടുത്തതും മെഹബൂബ്. അങ്ങനെയൊരു വിളിപ്പേര്‌ വന്നുവീഴാൻ കാരണം തല്ലുകൂടൽ സ്വഭാവം ഒട്ടുമേയില്ലാതിരുന്ന അദ്ദേഹത്തോട്‌ ആരെങ്കിലും ഫലിതം പൊട്ടിച്ചാൽ തിരിച്ചു പറയുന്ന പ്രയോഗം ഇരുതല മൂർച്ചയുള്ളതാവും. ആ രണ്ട് മുന അറിയപ്പെട്ടത് ‘ഡബിൾ കഠാര’യെന്ന്‌. തെരുവിന്റെ വീർപ്പുമുട്ടമുകളും പരിവട്ടങ്ങളും പശ്‌ചാത്തലമാക്കി പാടിയലഞ്ഞ്‌ വളർന്ന മെഹബൂബ് അത്തരമൊരു ഇരുട്ടിൽനിന്നാണ്‌ അബുവിനെ കൈപിടിച്ചത്‌. പിന്നീട്‌ ‘ഡബിൾ കഠാര അബു’ വിൽനിന്ന്‌ ബിസ്മില്ലാ അബുവിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനത്തിന്റെ നാളുകൾ.

പുറംലേകം ഉറ്റുനോക്കിയ ഒട്ടേറെ കലാകാരന്മാരുടെ കളരി കൂടിയായി

കൊടും ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ അഗ്നിപർവതച്ചൂടിൽ ഉരുകിയൊലിച്ച്‌ ഭാരമെടുത്തും തണ്ടുവലിച്ചും വലയെറിഞ്ഞും സ്വയം ഇല്ലാതായിക്കൊണ്ടിരുന്ന മട്ടാഞ്ചേരിയിലെ അതിദരിദ്ര തൊഴിലാളികൾക്ക്‌ ഏക സാന്ത്വനം സംഗീതം. വിവാഹ രാത്രികളുടെ വർണാഭമായ അന്തരീക്ഷം പുറംലേകം ഉറ്റുനോക്കിയ ഒട്ടേറെ കലാകാരന്മാരുടെ കളരികൂടിയായി. പക്ഷേ അധികം അറിയാതെപോയ അനേകം ഗായകരും ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് ആ സംഗീതവിസ്‌തൃതി. 1965 കാലവേളയിൽ ഇന്നത്തെ മിനർവ ജങ്‌ഷനിൽ മട്ടാഞ്ചേരിയിലെ കളരി ഉസ്താദായ എ മുഹമ്മദ്ബാവ ഉസ്താദ്‌ പപ്പടക്കാരന്റെ മാളികയുടെ മുകളിൽ ഉറുദു കാലാമണ്ഡലം എന്ന സ്ഥാപനം നടത്തിയിരുന്നു. ആത്മമിത്രങ്ങളായ ബീപ്പിളിക്കുഞ്ഞുമോൻ, ഗുണ്ടു സെയ്ത്, അലിസാർ അബ്ദുല്ല ,കുട്ടി മൂപ്പന്റെ അസി, നൊത്തി കൈയ്യൻ ബാവ, പൂച്ചക്കണ്ണൻ ഇബ്രാഹിം, നൊണ്ടിമമ്മുഞ്ഞ് ആട്ടിറച്ചി സുലൈമാൻ, സൈഗാൾ അലി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരനും യേശുദാസിന്റെ അച്ഛനുമായ അഗസ്റ്റിൻ ജോസഫ് ഭാഗവതർ എന്നിവർ സ്ഥിരമായി മഹ്ഫിൽ നടത്താറുണ്ടായി. കൊച്ചിയിലുണ്ടെങ്കിൽ മെഹബൂബും ഭാഗഭാക്കാവും. ആ ശ്രേണിയിൽ എടുത്തുപറയേണ്ട പേരാണ്‌ ബിസ്മില്ലാ അബു. മെഹബൂബിയൻ ശേഷിപ്പുകളുടെ വിനീതനായ പിന്തുടർച്ചക്കാരൻ. ദാരിദ്രം മാത്രം വെന്ത കുടുംബാന്തരീക്ഷമാണ്‌ അദ്ദേഹത്തെ പാട്ടിൽ അഭയംതേടാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചത്. ആ നാളുകളിൽ വിവാഹ ചടങ്ങുകളിൽ പാടിയാൽ പ്രതിഫലം എട്ടണ (ഇന്നത്തെ അമ്പത് പൈസ). ഒരാഴ്ചത്തെ റേഷനരിക്ക്‌ അത്‌ തികയും. ചെറിയ മട്ടിലുള്ള പാട്ടുകച്ചേരികൾ വീട്ടിലെ പട്ടിണിയിൽ തെല്ലു മാറ്റം വരുത്തി. മെഹബൂബിന്റെ ജീവിതകഥ ഇതിവൃത്തമാക്കി പുറത്തിറക്കിയ ഹ്രസ്വ ചിത്രത്തിലും അബു അഭിനയിക്കുകയുണ്ടായി. അംഗീകാരം ലഭിക്കാതെ പോയ കലാകാരന്മാരിൽ ഒരാളായി അദ്ദേഹവും മാറി.

കഥകൾ പോലും തോറ്റുപിന്മാറും ആ മനുഷ്യന്റെ അനുഭവങ്ങൾക്കു മുന്നിൽ

ആർത്തിരന്പിയ തൊഴിലാളി പ്രക്ഷോഭങ്ങളുടെ പഴയകാല മട്ടാഞ്ചേരി, ഇല്ലായ്‌മകൾ ശോഷിപ്പിച്ച ബാല്യം, പള്ളുരുത്തിയിലെ അതിവിപ്ലവാവേശക്കാർക്കും മട്ടാഞ്ചേരിയിലെ സിപിഐ എമ്മുകാർക്കും ഒരുപോലെ പ്രിയങ്കരമായ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പതിറ്റാണ്ട്‌, മെഹബൂബിന്റെ സൈക്കിൾ റിക്ഷ ചവിട്ടിയുള്ള ദീർഘ സഞ്ചാരങ്ങളിൽ ചതുരൗചിത്യങ്ങൾ കുടഞ്ഞെറിഞ്ഞ നാളുകൾ, കല്യാണച്ചടങ്ങുകൾക്ക്‌ മുന്നോടിയായി നേരം പുലരുംവരെ ആലാപനം, വിവാഹ ദല്ലാളായി ഉപജീവനം തേടിയ പിൽക്കാലം, ഫോർട്ട്‌കൊച്ചിയുടെ ആകർഷണീയത നുകരാനെത്തുന്ന നാനാദേശങ്ങളിൽനിന്നുള്ള എഴുത്തുകാരും കലാപ്രവർത്തകരും ഉൾപ്പെടുന്ന സൗഹൃദകൂട്ടായ്‌മ, പട്ടിണി ചൂളം വിളിച്ചപ്പോൾ ക്ഷണിക്കാത്ത കല്യാണപ്പുരകളിൽ അജ്ഞാത അതിഥിയായി ഒളിച്ചുചെന്ന്‌ ഭക്ഷണം അകത്താക്കിയത്‌‐ ആ വിചിത്ര മനുഷ്യന്റെ അനുഭവങ്ങൾക്കു മുന്നിൽ കഥകൾപോലും തോറ്റുപിന്മാറും. അക്കാലത്ത്‌ മട്ടാഞ്ചേരിയിലെ എല്ലാ വിവാഹ വീടുകളിലും പാട്ടുകച്ചേരി നടക്കുമായിരുന്നു. മെഹബൂബ്‌, ആറ്റ ഹസ്സൻ കോയ, സൈഗാൾ അലി, ആട് മാമ അഷറഫ്, ഇറച്ചി ഹുസ്സൻ, ഇന്നത്തെ ജൂനിയർ മെഹ്ബൂബ് ഹുസ്സൻ ഷാ, കുറുന്നിലി മൊയ്തീൻ തുടങ്ങിയവർക്കൊപ്പം ബിസ്മില്ലാ അബുവും. സ്‌ത്രീശബ്ദമായി പ്രഭലതയും. ഏഴ് ദശാബ്ദത്തിലേറെ മെഹബൂബിന്റെ അനശ്വരങ്ങളും അതിപ്രശസ്‌തങ്ങളുമായ ഗാനങ്ങൾ പാടി ജീവിതാവസാനത്തിലും അത്യാരാധനയോടെ നെഞ്ചേറ്റി ഊരുചുറ്റിയ നടന്ന കലാകാരനായിരുന്നു ബിസ്മില്ല അബു; അതും 86-‐ാം വയസ്സിലും നീണ്ട കരഘോഷങ്ങളുടെ അകന്പടിയോടെ. ഗുരുവിന്റെ വിയോഗശേഷം കിട്ടുന്ന എല്ലാ സ്റ്റേജുകളിലും ഭായിയുടെ പാട്ടുകൾ അതിമനോഹരമായി പാടി. അവ മെഹബൂബിന്റെ ശൈലിയോട്‌ പൂർണമായും നീതിപുലർത്തിക്കൊണ്ടാവും ആലപിക്കുകയെന്നതും പ്രത്യേകത. മെഹബൂബ് ഗാനങ്ങളുടെ സുൽത്താൻ എന്ന ബഹുമതിപ്പേര്‌ നേടിയത്‌ അതിന്റെ അംഗീകാരവും. പ്രായാധിക്യത്തിന്റെ അവശതകളും രോഗപീഡകളും ഒരു തളർച്ചയുടെ സൂചനപോലും വരുത്തിയിരുന്നില്ല. മെഹബൂബിന്റെ ശാരീരിക ചലനംപോലും അതേനിലയിൽ അനുകരിച്ചാണ് അബു പാടിയിരുന്നത്. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്‌ ഒരു ഗാനപരിപാടിയിൽ അബുവും സുഹൃത്ത് സിദ്ദിഖ് മട്ടാഞ്ചേരിയും ചേർന്ന് മെഹബൂബ് ഗാനങ്ങളുടെ പാരഡികൾ പാടിയിരുന്നു. അവയുടെ രചന നിർവഹിച്ചതാകട്ടെ കവി അൻവർ അലി. വേദികളിൽ മാത്രമല്ല ആകാശവാണി, ദൂദർശൻ, ഏഷ്യാനെറ്റ്‌, അമൃത ടിവി ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിവിധ ചാനലുകളിലും മെഹബൂബിന്റെ വരികളുമായി അബു സാന്നിധ്യം ഗംഭീരമാക്കി. കാത്തു സൂക്ഷിച്ചൊരു കസ്തൂരി മാമ്പഴം(സിനിമ‐നായര്‌ പിടിച്ച പുലിവാൽ), മാനെന്നും വിളിക്കില്ല മയിലെന്നും വിളിക്കില്ല (നീലക്കുയില്‍ ), വണ്ടി വണ്ടി നിന്നെ പോലെ(ഡോക്ടർ), നയാ പൈസയില്ലാ കൈയിലൊരു നയാ പൈസയില്ലാ (എബിസിഡി) തുടങ്ങിയവ അബു പാടുമ്പോൾ ആസ്വാദക മനസുകളിലേക്ക്‌ മെഹബൂബ്‌ ജീവനോടെ തിരിച്ചെത്തും.

കൊച്ചിയുടെ പ്രാദേശിക ചരിത്രകാരനും സംഗീതത്തിന്റെ വിജ്ഞാനകോശവും അതിലേറെ പാട്ടുകാരനുമായ, 44‐ാം വയസ്സിൽ മരണം അകാലത്തിൽ തട്ടിയെടുത്ത സഹപ്രവർത്തകൻ ഷഫീഖ്‌ അമരാവതിയുടെ കൂടെ ചില മച്ചിൻപുറ സദസുകളിൽ ബിസ്‌മില്ലാ അബുവിനെ കാണാനും ഹൃദയംതൊട്ട ആലാപനം കേൾക്കാനും അവസരമുണ്ടായത്‌ അത്രവേഗം മറക്കാനാവില്ല. കസ്തൂരി മണക്കുന്നല്ലോ, മെഹബൂബ് മുതല്‍ മേദിനി വരെ തുടങ്ങിയ ഷഫീഖിന്റെ കൃതികൾ ശ്രദ്ധേയങ്ങളായിരുന്നു. മലയാള സിനിമാ പാട്ടുകൾക്ക്‌ സൗന്ദര്യാനുഭൂതിയും ആസ്വാദനത്തിന്റെ മധുചന്ദ്രികയും പകര്‍ന്ന് ചിരസ്മരണീയമാക്കിയ സംഗീത സംവിധയകന്‍ അര്‍ജ്ജുനന്‍ മാസ്റ്ററുടെ ആത്മഗതങ്ങള്‍, അഭിമുഖങ്ങള്‍, അവിസ്മരണീയ സന്ദർഭങ്ങള്‍ തുടങ്ങിയവയാണ്‌ കസ്തൂരി മണക്കുന്നല്ലോയുടെ ഉള്ളടക്കം. മെഹബൂബ് മുതല്‍ മേദിനി വരെയാകട്ടെ 13 കലാകാരന്മാരുടെ ജീവിതം ഇതിവൃത്തമാക്കിയതാണ്‌.